Lindell, Unni: Brudekisten (Aschehoug 2014)

Eg sit på kjøkkenet, tenkjer eg bør bli ferdig med dette innlegget om Brudekisten. I tillegg drikk eg kakao, mest fordi mor laga det, men òg fordi eg føler meg fortent til det etter å ha pløya meg gjennom ein haug med lekser. Erstatningsrett i Rettslære 2, tida etter den kalde krigen i USA i samfunnsfagleg engelsk, Buddhismen i religion, sju oppgåver om den industrielle revolusjon9788203357732en i historie og nokre sider om styringsorgan i Noreg i Politikk og menneskrettar. Eg er stolt over meg sjølv, og no skal eg prøve å gjere den stolte kjensla endå tydelegare ved å skrive dette lenge planlagte innlegget. (Det vart skrive i går, då eg trudde eg var meir effektiv i bloggskrivinga mi enn eg var). I dag har eg prøvd å skrive ein korttekst om det naturalistiske i kapittel XV i Sjur Gabriel av Amalie Skram.

Då eg var på Bokfestivalen i Oslo denne helga, høyrte eg så vidt avslutninga av eit arrangement om krim kor blant anna Unni Lindell var ein av gjestene. Eg vart litt overraska over det ho sa, fordi ho snakka sjølvsagt om Brudekisten, men ho sa ein del ting eg ikkje har tenkt på. Dette er diverre ikkje i positiv forstand, men heller i negativ. Ho sa at Brudekisten var ein roman om barn av psykiatriske pasientar. Ho har rett på ein måte. Aud Johnsen og Jan, Maike og Piet Hagg er alle barn av psykiatriske pasientar på Gaustad. Fedrene John Johnsen og Werner Hagg har begge slitt på sin måte, og spesielt Werner Hagg går det rykter om. Eg har ingen intensjon om å seie at det ikkje er fælt at barn har foreldre som slit psykisk, og det trur eg heller ikkje Lindell har. Det ho manglar er å vise det. Ho sa òg under intervjuet at «alle kriminalforfattere skrive samfunnskritisk». Feil! Kriminalforfattarar prøver å skrive samfunnskritisk. Dei prøver så hardt, men gong på gong på gong blir bodskapen gøymt bak uviktige mysterie. Slik er det òg med boka om Maike Hagg som døydde i 1988. Om Werner Hagg og John Johnsen som igjen er ute i samfunnet. Om Jon som stellar lik og Piet som ingen veit kor er. Om Aud Johnsen og Emmy Hammer, dottera til psykiateren, som var veninner, men no er framande ovanfor kvarandre. Sjølvsagt er romanen òg om dei tilsette på Gaustad. Berit Adamsen, Norma Winther og Ole Porat.

Unni Lindell kan vel neppe kallast ein urutinert kriminalforfattar etter å ha gitt ut ti bøker om Cato Isaksen og Marian Dahle, i tillegg til fleire romanar, noveller og dikt. Men, og eg meiner det er et nokså stort men her, rutinert og flink er ikkje det same. Dette blir ein klagesong om manglande djupe tema, manglande refleksjon og generelt at kriminalromanar ikkje når andre opp til knea ein gong.

«Kvifor les du kriminalromanar då?» tenkjer du kanskje. Åh, eg har spurt meg sjølv så utruleg mange gonger! «Mai Lene, kvifor les du desse inkjesigande romanane om drapsmenn, valdtektsmenn og det som verre er?» Eg skulle så gjerne likt og visst sjølv. men når det er sagt er eg svært lite begeistra for dei fleste kriminalromanar, fordi eg som oftast plar å leite etter dei som kan reflektere over litt meir enn øydelagte kaffimaskinar og regnvêr. Brudekisten havnar dessverre ikkje i den kategorien eg liker. Den havnar i «Å-nei-kaffimaskinen-er-øydelagt-og-det-er-ein-drapsmann-der-ute-kategorien». Ein kategori eg ikkje har spesielt sansen for om de skjønar kva eg meiner.

Cato Isaksen, vår kjære etterforskar som går igjen i kriminalromanane hennar er ein litt tverr, mutt og rar type. Eg las både Honningfellen og Brudekisten, og dei som er over gjennomsnittet interessert i romanane veit at Honningfellen er nokre bøker før. Det er den boka kor kollegaen Marian Dahle dukkar opp og gjer livet surt for Cato Isaksen. Lindell skapar eit falskt polarisert forhold som blir prøvd på mange måtar gjennom ei etterforskingssak, og eg synes grunnlaget ho har laga for at Isaksen skal hate Dahle så intenst er syltynt. Det er så barnsleg at det er ikkje truverdig. Ein ting er å la hovudpersonen ha flerie sider enn dei positive, men når dei negative blir så til dei grader overdrivne er det i alle fall ikkje bra. Men det var ikkje Honningfellen eg skulle skrive om. Eg skulle skrive om Marian Dahle og Cato Isaksen, og det forholdet har blitt litt betre nokre romanar seinare. Desse to skal altså løyse nok ei krimgåte. Det er litt forfriskande at det ikkje er noko radarpar som saman går inn for å løyse gåta. Det er noko forfriskande over at dei kranglar litt, at det er litt usemje.

(frå no av kan det førekomme spoilarar)

Likevel, eg vil snakke litt om dei andre karakterane òg. Eg veit at det er vanskeleg å dra ein roman ned i søla berre på grunn av at den er lite djup eller ikkje som andre, men det er så mange andre moment. Unni Lindell går i same fella som mange andre. Eg synes ikkje det er noko rart lenger med ein eksperimenterande psykiatar, ein mistenkeleg medarbeidar og ein uærleg, og i tillegg lesbisk, prest. Lobotomering er det første stikkordet som får meg til å reagere og tenkje: «Dette her lovar ikkje godt». No lovar vel eigentleg aldri ordet lobotomering noko godt. Likevel, når det blir lagt så tydeleg trykk på at lobotomeringsbrakkene vart ikkje brukt lenger frå eit gitt årstal, forstår du at det ikkje er sant. Det er for det første overtydeleg, og for det andre forstår ein, når det er ein psykiatar med, at han med stort sannsyn dreiv ulovleg verksemd som lobotomering etter han skulle. Dei plar ofte det, psykitarar i kriminalromanar, og særleg når det blir lagt trykk på at dei er konservative.

Ole Porat er òg ein slik person. Familievennar, folk under opplæring som støttar psykiatarar, generelt einslege menn som har kontakt med ein vaksen familiefar eller psykiatar, plar å vere farlege. Eg seier ikkje at Porat er drapsmann, men det plar alltid å vere noko ekstra med desse. Uhyggjelege motiv og ein god del mystikk. Ole Porat skiljer seg ikkje ut frå mengda av desse karakterane. Han er heller prikklik og ein forstår rolla. Ikkje drapsmann, men skummel person som støttar psykiatar Hammer i litt tvilsamme prosjekt. Til dømes lobotomering.

Så kjem eg til punktet om uærlege prestar. Er ikkje dette oppbrukt? Er ikkje dette klassisk? Eg lurer på kva det er som gjer at prestar alltid kjem dårleg ut av slike historier. Har forfattarar ein trang til å vise at prestar ikkje er perfekte menneske og difor tileignar dei grusamme og ikkje så reint lite tvilsamme eigenskapar? Meiner dei at samfunnet har eit usunt bilete av prestar? Norma Winther verker snill og utan skumle hensikter, og plutseleg er ho uærleg, veit meir enn ho vil ut med, lesbisk (eg ser for meg at kriminalforfattarar sit sånn: «hohoho, no kritiserer me kyrkja litt og lagar ein lesbisk prest…) Eg taklar det ikkje heilt dette med prestane. Eg taklar jo generelt ikkje klisjéaktige og stereotypiske karakterar så veldig ofte, så ein del av dette seier seg vel sjølve kanskje. Det eg vil fram til med desse tre avsnitta om karakterane er at Lindell ikkje er ein nytenkjande forfattar. Ho køyrer seg fast i same sporte som mange andre. Tenk kor utruleg originalt det hadde vore med ein ærleg, snill prest i ein kriminalroman! Eventuelt ein psykiatar som hadde omsyn for pasientane og ikkje var konservativ eller dreiv tvilsam verksemd. Tenk!

Noko ho uansett skal ha er at språket er effektivt. Det er god flyt i det, og det dveler ikkje ved uviktige eller urelevante episodar eller scenar. Ho bruker ikkje overdrivent mange sider på forteljinga ho vil ha fram. Ho bruker litt for mange, men det har ikkje med språket å gjere. Eit «effektivt» språk gir litt fart til forteljinga og utelet det som ikkje er nødvendig. Den balansegangen mellom at lesaren får med seg kva som skjer, men likevel ikkje må lese tre sider om eit dørhandtak som er stølt (litt sett på spissen) betrar forteljinga markant. Det gjer at ein kan komme seg gjennom romanen trass i alt eg har å seie på karakterar, klsjéar og stereotypiar. Det må eg òg seie: Språket er ikkje i verdsklasse. Det er ok. Det er greit. Det er effektivt og løftar ein elles dårleg roman. Det er det eg skal fram til.

Unni Lindell har nokre sider ho kunne ha utelete. Den ekstra forteljarstemma i kursiv er ei kjelde til frustrasjon. Eg forstår eigentleg ikkje heilt kvifor den er der. Er det obligatorisk å ha ei ukjend stemme i kursiv i norske kriminalromanar. Det kan vere slik, og Lindell har i alle fall tolka det slik. Eg kan ikkje finne ein annan grunn til denne forteljarstemma. Det er der dei litt for mange sidene kjem inn. Litt. Det er kanskje snakk om fem sider til saman kor denne forteljarstemma er med. Eg trur det med fordel kunne ha blitt sløyfa og om ikkje anna hadde det ikkje gjort romanen verre.

Dei minna eg hadde om Lindells forfattarskap før eg las to bøker Cato Isaksen er Anna+Didrik=Baby. Eg trur fleire har høyrt om den ungdomsromanen, og den stillar ein del viktige spørsmål, som til dømes om den seksuelle lågalderen og utnytting, å bli gravid i ung alder og kor vanskeleg presset utanfrå kan vere. Grunnen til at eg dreg fram denne ungdomsromanen er at eg likte den, og Lindell har vist at ho kan skrive. Det er kanskje difor eg blir så skuffa når ho så ikkje greier å vise at ho kan eg skrive. Eg veit at Lindell er eit stort namn innanfor kriminalromanar, men kanskje ho bør vurdere å skrive meir av andre romanar. Eg seier ikkje at ho skal gi opp krim-karrieren, men enten burde ho dra dette djupe og reflekterande frå Anna+Didrik=Baby vere med inn i romanane om Cato Isaksen (kanskje sette mysteriet endå meir i skuggen eller frå fram enkeltpersonane betre) eller så burde ho skrive fleire romanar som den om Anna.

Eit av problema for fleire kriminalforfattarar som skriv lengre seriar trur eg er at dei gjer det same om igjen. Dei finn ei suksessoppskrift, og når dei har funne henne følgjer dei den til punkt og prikke eterpå. Dei er redde for å eksperimentere. Dei bør vere litt meir tøffe og overraske lesarane og kritikarane endå meir enn dei gjer. Somme gonger når ein lagar mat bør ein kanskje utvikle ein matrett litt meir. Tilsetje litt ekstra krydder eller bytte ut ein saus eller bytte ut noko tilbehøyr. Slik er det òg med romanar. Lindell har med stort sannsyn gått i den fella kor ho følgjer same oppskrift og er redd for å gjere dei nødvendige endringane for at «matretten» skal bli meir spennande. Her er mi utfordring til deg Lindell: Ver tøff og overrask oss, for eg veit du kan!

Eg trur eg sett eit punktum no. Om du vil ha ei meir blanda bokmelding kan du lese Sindre Hovednakks. Me er einige i at ho har forbetreingspotensiale, sjølv om han har trilla ein firar. Rita på ritaleser.com har skrive ei dobbelt så positiv bokmelding som meg. Les dei om du vart lei deg av mitt innlegg og får lyst til å sende meg ei lang grunngjeving om kvifor Brudekisten er bra pluss alle bøkene om Cato Isaksen, berre for at eg skal sjå noko genialt som endå ikkje har gått opp for meg.

Advertisements

22 thoughts on “Lindell, Unni: Brudekisten (Aschehoug 2014)

  1. Utrolig artig og grundig anmeldelse 🙂 Jeg hørte Unni L snakke om boka på Bokfestivalen et par ganger (ho er artig å høre på) og leste det store intervjuet i DB Magasinet… Har ikke lest en Lindellbok på lenge.. gikk lei av stilen rett og slett– men fikk litt lust til å lese denne pga tema og Gaustad. Så vi får se..

    • At ho er artig å høyre på? Åja! Lindell kunne i alle fall snakke om boka, men skrive den? Hmmmm… 🙂 DB-magasinet les eg ikkje så ofte, så eg såg ikkje at ho var der. Eg har lese to romanar av Lindell og er veldig lei av alt som heiter Cato Isaksen go Marian Dahle. Temaet i denne romanen er for så vidt internessant nok, eller det som skulle vere temaet, men som eg sa i bokmeldinga: Ho får det ikkje heitl fram!

  2. Flott omtale! Jeg er ingen Lindell-fan når det gjelder krim, men jeg deler helt og fullt ditt syn ndg Anna + Didrik= baby. Første utgave het vel Annas barn? Hun skriver også noen seriebøker for barn som er ganske humristiske, så dama kan skrive!

    • Ho kan heilt klart skrive. Første gong eg las om Anna las eg den utgåve som heiter «Annas barn», og eg synes eigentleg omslaget og tittelen er meir verdig enn det rosa omslaget. «Anna+Didrik=Baby» har noko veldig fjortisaktig over seg, og det hjelper ikkje med rosa omslag. (Burde kanskje ha skrive den tittelen i innelgget…) Eg har ikkje lese dei andre bøkene du nemner, men takk for tips! 😀

  3. For en travel studenthverdag du har. Du skulle vært med meg på DnS i kveld for jeg har Sjur Gabriel på planen 🙂 En veldig fin og reflektert omtale av Brudekisten har du og fått tid til. Jeg har nok en mer overfladisk tilnærming til boken i min omtale. Krever ikke så mye refleksjon når jeg leser krim, da er det fart og spenning som gjelder 🙂 Ønsker deg en super onsdag!

    • Travelt? Ja! Men det hjelper å få gjort det ferdig! Eg er einig med deg i at kriminalromanar skal ha fart og spenning, men eg synes nok at ein skal forvente meir enn berre biljakt og partering òg av slike bøker. Dei stoppar på ein måte ikkje opp og tenkjer eller reflekterer, og sjølv om det kan vere god karakterbygging, er det lite refleksjon rundt enkeltpersonar. Eg likte veldig godt Fossums «Carmen-Zita og døden», for ho viser at refleksjon og krim faktisk kan gå godt saman 🙂
      Ynskjer deg ei fin veke vidare!

  4. Herlig lesing. Jeg er også mer fan av Lindells ungdomsbøker enn krimmen (jeg leste første Cato Isaksen-boka og har aldri vært fristet til å lese fler). Synes du treffer spikeren på hodet når det gjelder stereotype (i alle fall sjangerstereotype) personer og hvordan forfattere ofte tilsynelatende tror de er fryktelig orginale mens leseren sitter og tenker «Å nei, ikke enda en lesbisk prest!» (hva er det med at kvinnelige prester alltid må være lesbiske?)

    • Å, du treff jo spikaren på hovudet når du trekk kritikken min av stereotypiar fram! Det jo kanskje det eg er mest oppteken av i litteraturen. Alt dette forfattarane trur er så spesielt, men så har lesarane sett det så mange gonger før. Eg forstår godt at du ikkje er freista til å lese meir av Lindell. Personleg slit eg med mange dei bestseljande kriminalforfattarane, for eg synes alt er så likt. (Har aldri fullført ei einaste bok av Horst, men eg har prøvd…)

  5. Det var en flott og grundig omtale! Jeg har ikke lest boken, egentlig har jeg vel bare lest en av Lindells krimbøker. Jeg er veldig glad i krim og bruker å lese krim på sengen før jeg sovner. Det sier vel noe om at jeg synes krim er ukomplisert og lettvint og passer godt å lese når fokuset egentlig er på å bli trett nok til å sovne 🙂 Når det er sagt så har jeg favoritter innen krimlitteratur, som John Connolly, Jørgen Brekke og Jørn Lier Horst. (Det er et par flere og). De skriver svært ulik krim, men samtidig krim hvor jeg ikke trenger å stoppe opp og irritere meg over plott, karakterer ol. Jeg vet hva jeg får når jeg plukker opp en av bøkene deres 🙂

    • Eg òg er veldig glad i krim, men langt frå all krim, og det er veldig varierande kvalitet. Eg har ikkje lese nokre av forfattarane du ramsar opp, sjølv om eg har prøvd Horst. Eg kom ikkje særleg langt. Det er fint å finne forfattarar som skriv bra, slik som du har gjort. Eg òg har nokre slike som eg liker, som til dømes Gillian Flynn 🙂

  6. Får prøve å skjerpe meg til neste bok da. Tar imot de gode rådene når jeg starter på neste snart.

    • Hald fram med språket, så er i alle fall det positivt 🙂 Og det har eg òg nemnt i bokmeldinga 🙂 Lukke til med neste boka, eg ventar i spenning 😉

      • Det skal jeg. Men husk at man kan være barn av psykisk syke foreldre selv om de ikke er innlagte pasienter da, det var DET jeg mente. Men vanskelig å si for mye uten å røpe slutten. Ikke alltid de sykeste som er » sykest». Stå på videre med bloggen din. Litteratur er spennende å diskutere.

      • Eg forstår kva du vil ha fram, og eg ser det er eit viktig tema. Min kritrikk gjekk ut på at du kanskje ikkje fekk det godt nok fram. Sjølv synes eg psykisk helse og mykje av det du skriv om er veldig interessant, men eg veit ikkje om eg ville valt ein kriminalroman for å få dette fram. Eg veit mange er ueinige med meg her, og eg har sett dei som rosar deg for det òg, og eg vil ikkje seie at dei bommar, fordi me les forskjellig 🙂 Men det er heilt klart at det er ikkje alltid dei sjukaste som er sjukast. Men at litteratur er spennande å diskutere, det er heilt klart. Det viser berre kommentarane her .)

  7. «Det fineste med litteratur er at INGEN bommer. Lesing er subjektiv.»

    Her bommer selvsagt Lindell fullstendig. Slike kommentarer er kun en pinlig måte å bortforklare et dårlig kunstprodukt på. Om alle litteraturvitere skulle hatt denne barnslige innstillingen, kunne vi like gjerne ha gitt alle bøker terningkast 6 eller 1, og alle priser kunne vært droppet. Kommentaren er en hån mot lesere, forfattere og all romankunst.

    Ellers synes jeg dette er en imponerende anmeldelse, noe helt annet enn storavisenes reklamekritikk. Fint også at kjendisforfattere «avsløres», eller i hvert fall tas på alvor litterært, spesielt når de pga. kjedenes innkjøpspolitikk alltid ligger øverst på bestselgerlistene, uansett kvaliteten på det de leverer. Det skjer nemlig på hundrevis av andre forfatteres bekostning.

    Men én ting er jeg uenig med deg i, og det er noe som irriterer meg hos noen anmeldere. Nei, det er ikke noe forslitt, utbrukt eller klisjéaktig ved å velge en «ond psykiater», «en prest med svin på skogen», «en forfyllet etterforsker», eller hva det nå måtte være.

    Som regissøren Oliver Stone svarte da han ble spurt om det nå var «nok» Vietnam-filmer: «Det kan aldri bli nok. Jeg kunne lage hundre filmer til om samme tema, på samme sted. Og det ville likevel ikke være nok.»

    Poenget er: Det er alltid utførelsen det kommer an på. Ta for eksempel den onde psykiateren i Nattsvermeren. Denne rollen kunne selvsagt blitt banal og pinlig i all sin klisjéaktighet, men så greier Anthony Hopkins og manusforfatteren sammen å snu det til noe genialt. Hvorfor? Pga. mesterlig skuespillerkunst, innlevelse og en god historie.

    Det blir derfor feil å kritisere en forfatter eller en regissør for å velge et «forslitt tema» eller en «klisjéaktig skikkelse». Alt dreier seg om utførelse, hvordan regissøren eller forfatteren har behandlet det, og her kan spekteret spenne fra det helt pinlig dårlige og platte til det fullstendig geniale.

    • Eg trur lesing kan vere litt subjektivt, men når eg skriv skil eg mellom det som er av litterær kvalitet og det som gir ei god lesepppleving. Eg meiner at det ikkje alltid er samsvar der. Om Riley skriv ei «fengande» eller rørande» bok, betyr ikkje det nødvendigvis at det er av god litterær kvalitet. (Med henne er det som oftast ikkje det). Takk for skryt. Eg slaktar ikkje romanen berre fordi det er ein bestseljar, men mest fordi det er ein bestseljar av dårleg litterær kvalitet. Eg trur ho sel nok til at dette innlegget ikkje skal øydelegge, men eg trur det er viktig å auke medvitet til folk og få dei til tenkje at bestseljarar ikkje alltid er av god litterær kvalitet.

      Til det du skriv om stereotypiar: Eg trur neppe det kan samanliknast. Filmar om Vietnam er ikkje det stereotype. Det er desse karakterane. Problemet med stereotypiar har eg teke opp i eit innlegg før, og eg liker det ikkje. Somme gonger kan stereotypiar styrke ei bok. Nokre forfattarar maktar å gjere det til ein styrke. Det som er problemet her er at det ikkje svekkar. Når slike ting gjentek seg i krim gjere desse stereotypiane at det blir meir forutsigbart, fordi du har lest det før.

      Men eg trur me berre bør vere einige om at me er ueinige i den saka. Takk for ein lang og utfyllande kommentar!

  8. Har ikke lest boka, for jeg leser lite krim – og du ga meg en påminnelse om hvorfor. Jeg også tenker ofte som deg og henger meg sikkert for ofte opp i de samme greiene – som jeg tenker er oppbrukt. Har brukt litt tid på å diskutere krim med andre, om feks antiheltene Harry Hole og Morgan Kane, og har vel kommet til det at krimsjangeren er en slags oppskrift- eller formelsjanger, som forfatterne er litt bundet til. Og med så mange krimbøker, gode eller dårlige, blir det enten gjentakelser, såpeklisjer eller sience fiction. Som Roar her oppe sier, er det da ofte gjennomføringa som skiller gode og dårlige.
    Synes det er flott at du skriver så grundig om boka, og at du også drar frem det du liker opp i det hele. Synes det er for mye terningekast uten begrunnelser, hyllester uten skjer i sjøen – og slakt uten ett eneste godt ord.

    • Gjennomføringa har mykje å seie, heilt klart, og eg meiner ikkje at denne romanen var svært godt gjennomført. Berre språket. Det er heilt klart veldig mange antiheltar der ute, men mange av dei er dårleg skildra eller ueralistiske, og mo ein tek det andre vegen og lagar heltar er det mange som meiner at det òg vil bli feil.Så eg trur at på hovudkarakterane har gjennomføringa mykje å seie, eventuelt òg nyansering 🙂 Men eg meiner framleis at lesbiske prestar, det er det for mykje av 😉

  9. Jeg er lei subsidierte politifolk, som drikker og får hjelp fra «innsida» til å sjekke ditt og datt, og avdeligssjefer som har en agenda eller gammel synd å slite med – og kjenner noen som kanskje er innblandet i problemet, eller er med i en paralellhistorie for å forvikle hele boka. Og de forfatterne som skriver inn merkelige diagnoser og fenomener for å forklare logiske brister, bør heller omskolere seg til leger.

  10. For en flott omtale! Jeg liker Unni Lindell – som person. Har lest en del av bøkene hennes, fordi hun skriver godt, selv om jeg ikke er begeistret for krimbøkene hennes. Mye av samme grunner som du nevner i innlegget ditt. Kanskje jeg skulle lese noen av de andre bøkene hennes, for de har jeg ikke prøvd meg på. Jeg har egentlig ofte syntes det er trist at jeg synes krimbøkene hennes faller litt gjennom, for hun er så flott og reflektert, og har et godt budskap, synes jeg.

Legg att eit svar

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com logo

Du kommenterer no med WordPress.com-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Google+ photo

Du kommenterer no med Google+-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Twitter-bilde

Du kommenterer no med Twitter-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Facebook-foto

Du kommenterer no med Facebook-kontoen din. Logg ut /  Endre )

Koplar til %s