Barnebøker til folket

Målgrupper er eit spennande tema innanfor litteraturen. Kven er boka retta mot? Kva skal bodskapen vere, og til kven skal bodskapen vere? Kan bøker plasserast innanfor ulike aldersgrupper? Treffer bøkene? Som ein ungdom som les bøker for vaskne synes eg at temaet er aktuelt, og det er av og til eg lurer på om forfattarane forstår barn og ungdom, og i alle fall om dei som anbefaler bøker gjer det.
I dag blir alle bøker kategorisert etter kven dei passar for, og bøker for vaksne blir kategorisert endå meir grundig. Ingen kan unngå å høyre om målgrupper, når dei les bøker eller les om bøker og skriv bøker eller skriv om bøker. Det er komplett umogleg å ikkje ha vore utfor ordet, og nettopp det at me er så medvitne på målgrupper er veldig interessant.

Gjennom Kurt har tusenvis av normenn fått seg ein god lattar gjennom både film og bøker. Fisken, Kurt blir grusom og Kurt Que Vadis er alle gode bøker, og dei er rekna som barnebøker. På biblioteka står dei saman med andre bøker retta mot barn. Dei har òg eit litt «barnsleg» plott, som til dømes Knutby. Kurt og familien havnar i den svenske byen Kurtby som blir styrt av den heilage ande gjennom ei talskvinne. Kurt blir med på kjøret, blir pastor og går heilt bananas Det er ikkje eit plott vaksne hadde tolerert med mindre det hadde vore ein parodi. Barn tolererer det fordi dei har fantasien til det.

Bestefar var eit kirsebærtre av Angela Nanetti er ei bok ikkje fortener å bli gløymt. Tonio mister begge besteforeldra på landet – foreldra til mora – som han er veldig glad i, og boka handlar i bunn og grunn om korleis barn taklar å miste nokon dei står nær. Eg skreiv ei bokmelding i fjor desember av boka, kor eg òg tok opp temaet målgruppa boka er retta mot. Det er no eg peiler meg inn på det verkelege temaet i innlegget. Målgruppe – kvifor då?

Det kan høyrast ut som om eg er heilt grunnleggjande i mot målgrupper. Eg er ikkje det. Ein måte må ein ha å dele bøkene inn på. Likevel er det veldig stor konsentrasjon om dette. Passar boka for meg. What’s in it for me? er nærast eit mantra når ein les bøker. Dei som meldar bøker plar i alle fall å vere flinke å peike ut nøyaktig kven boka passar for, i tillegg til reklamen. Gaven til alle krimelskere! Gi barna noe morsomt til jul! For alle de som elsker Kate Morton! Me poengterer kven bok er for. Eg merkar sjølv at med ein gong det står, til dømes, For alle de som liker Jørn Lier Horst tenkejr eg «Nei, den boka kjøper eg ikkje.» På same måte er eg veldig ivrig etter å lese ei bok som liknar på forfattarskapet til Gillian Flynn eller Val McDermid. Det er i alle fall ein god måte å selje bøker på.

Målgrupper dreier seg ikkje berre om boka treffer aldersgruppa. Mange gonger ser eg aviser som skriv at barn kanskje ikkje forstår den underliggjande meininga i boka. Knutby, som eg nemnde over her er ei bok rekna på barn. For alle barn er det berre nok ei historie om Kurt og familien som har ein del sprø opplevingar. For vaksne betyr det litt meir, sidan dei hugsar Knutby-saka i Sverige. Det at barn ikkje veit om denne saka gjer ikkje noko for deira oppleving av boka, men likevel forstår vaksne meir.

Bestefar var eit kirsebærtre er for barn ei historie om Tonio som mister besteforeldra og har ei gås som kjæledyr. For litt eldre er det ei bok om ein liten gut med store spørsmål om liv og død. Dei forstår det underliggjande temaet i boka. Korleis forklarer du barn om døden og kva som skjer? Korleis taklar eit barn at to av dei næraste slektningane døyr? Det verker supertrist, men som barn elska eg boka, og eg elskar den endå meir no, på grunn av den fine bodskapen. Doktor Proktor og det store gullrøveriet er eit døme på ei bok kor avismeldarane meinte at barna ikkje kunne forstå kva som låg bak. Dei kan jo ikkje noko om finanskrisa! Eg synes at dei bommar grovt. Dei har hengt seg så opp i at boka er for barn at dei ikkje ser vidare.

Eg kan sitje og kose meg skikkeleg med barnebøker, sjølv om dei ikkje er retta mot meg. Ein av grunnane er rett og slett den at mange barnebøker har eit tema ein må vere litt eldre for å forstå. Erlend Loe har sagt at han ikkje skriv mot noko spesiell målgruppe, når han skriv bøker om Kurt, men skriv slik at alle kan forstå det på sin måte. I frå forlaget og avisene si side er desse bøkene barnebøker, og dei kategoriserer dei såpass at vaksne tenkjer: Dei er ikkje for meg. Eg trur de veit kor eg vil. Me fokuserer for mykje på målgrupper. Me tenkjer at kategorien boka er plassert innanfor er der den høyrer heime, og mange av oss ser ikkje at det underliggjande temaet kanskje er meint for litt eldre. Og for den del, barn har ikkje vondt av å forstå litt av finanskrisa.

Kvifor ikkje ta fokuset bort frå målgrupper av og til? Det er ikkje nokon vits å le av at dama på førti ovanfor deg på toget sit og les ei barnebok!

Bok: Fanget av fortiden av Jeffrey Archer

Jeffrey Archer har sjølv vore bak lås og slå i nokre år, og han veit nok ein del om kva som skjer inni hovudet til Danny 9788241907456Cartwright, når han blir arrestert. Den største skilnaden på dei to mennene er kanskje at Cartwright vart dømt uskuldig, noko som òg er plottet i Archers bok. Ein kveld i 1998 frir han jenta han har vore saman med i mangefaldige år, Beth Wilson. Som dei fleste andre som blir forlova, ville òg Danny og Beth feire den store dagan. Dermed inviterer dei Beths bror, Bernie, til ein lokal pub for å skåle for hendinga.

På puben er det òg fire andre som har ting å feir:. Spencer Craig, Lawrence Davenport, Gerald Payne og Toby Mortimer. Først går alting roleg for seg, men etterkvart utviklar deg seg til ein stor krangel kor ein person blir drepen: Bernie Wilson.

Siden de to andre mennene, som sto ved døren, tydeligvis ikke hadde lyst til å bli med, anntok Beth at kampen ville være over ganske snart- Hun kunne bare se på mens broren hennes ga den andre mannen en uppercut av slik kraft at han nesten ble svimeslått. Mens Bernie ventet på at han skulle komme seg på bena, ropte han til Beth: «Gjør oss en tjeneste og få tak i en taxi. Vi er snart ferdig her og da må vi pigge av litt jævla kvikt.» Beth rettet oppmerksomheten mot Danny for å forvisse seg om at han fikk has på Kødden. Kødden lå langflat med sprikende armer og ben. Oppå seg hadde han Danny, som tydeligvis hadde kontroll.
Hun kastet et siste blikk på dem begge før hun motvillig gjorde som  broren hadde bedt om. Hun løp avsted bortover smuget, og da hun kom ut på gaten, begynte hun å se seg om etter en taxi. Hun behøvde ikke vente i mer enn et par minutter før hun fikk øye på et velkjent, gult skilt som var tent. Beth praiet taxien akkurat idet mannen Bernie hadde felt, stavret forbi henne og forsvant i natten. 
«Hvor skal du da?» spurte sjåføren. 
«Bacon Road i Bow,» sa Beth. «Og to venner av meg kommer hvert øyeblikk,» tilføyde hun og åpnet bakdøren. Sjåføren skikket over skulderen hennes og inn i smuget.«Jeg tror ikke det er taxi de trenger, du,» sa han. «Var de mine venner, ville jeg ringt etter ambulanse.»

Siste setning lovar ikkje godt, og som eg skreiv vart Bernie Wilson drepen. Den som er sikta er Danny, Bernies besteven og snart svogar. Det går mot rettssak, og Alex Redmayne blir Dannys advokat. Danny nektar for at han er skuldig, og mange trur på han. Det gjelder berre å få jurien til å gjere det same. Det er likevel ikkje lett når det er Spencer Craigh, Lawrence Davenport, Toby Mortimer og Gerald Payne som skal vitne, som alle har ein heilt annan bakgrunn er Danny, som er i frå Aust-London. Danny blir dømt av jurien til ei fengselsstraff på 22 år i Storbritannias sikraste fengsel, Belmarsh. Ingen har  klart å rømme frå fengselet – før no.

Alt ligg til rette for ei veldig god bok, sagt med færre ord. Plottet er utspekulert og har eit enromt potensiale, noko forfattaren nyttar nokså godt. Språkleg sett er boka god. Skildringane er korkje kortare eller lengre enn dei skal vere. Akkurat nok detaljar til at ein «kjenner» karakterane. Det beste med skildringane i boka er at ein blir teken med inn i historia. Ein er ikkje berre ei floge på veggen, men ein del av handlinga. Karakterane er nokså truverdige. Dei er ikkje direkte stereotypiar, men det er litt svart kvitt. Likevel har forfatten teke i bruk eit kraftfult verkemiddel: Det å gi karakterane eit motiv. For å gjere ein karakter meir truverdig skal ein forstå motivet til at dei gjer det dei gjer. Til og med motivet til antagonisten skal vere forståeleg, men ikkje framgangsmåten. På den måten kan ein seie at forfattaren på naud og neppe har unngått stereotypiar, men eg kunne tenkt meg eit meir fargerikt karakterutval.

Plottet har eit veldig godt potensiale, og det startar bra. Rettssaka tek opp litt for store delar av boka. For meg, som elskar rettslære og synes alt slikt er interessant gjorde det ikkje mykje å ha med mykje frå rettssakar, men viss ein ser på boka samla sett, går veldig mykje på det rettslege. For mange vil noko vere urforståeleg, og det arveretten er kanskje ikkje det dei fleste vil lese om viss dei skal kose seg. Forfattaren går på eit punkt over streken. I tillegg saknar eg eit klimakspunkt. Eg plar å seie at ei bok skal ha ei kort innleiing som går rett på sak, ein lang hovuddel med eit klimaks til slutt, og ein kort avslutning som skal oppklare såpass mykje at forfattaren blir tilfreds, men ikkje mykje meir. Klimakset hadde forfattaren gløymt. Spenningskurva på slutten var flat. Eg tenkte det kanskje skulle vere noko veldig oppklarande til slutt og at alt ikkje var slik me trudde. Men den gong ei. Alt gjekk straight forward utan noko stor overrasking. Boka fekk meg ikkje til å grøsse eller gråte, og eg tvilar på at andre gjer det heller.

Samla sett ei god bok, som ikkje utnyttjar potensiale, men er god språkleg sett og akkurat unngår stereotypiske karakterar.

«I got the power!»

Dette er eit innlegg som er mest retta mot bokbloggarane, og dei andre bloggarane der ute, rett og slett fordi det er aktuelt med tanke på debattane som har gått dei siste vekene. Likevel, alle, føl dykk fri til å lese innlegget og kome med innspel!

Som bloggarar har me makt. Ingen kan sjå bort frå det. For det første er det vel ei kjent sak at ord har makt. For å sitere Humlesnurr, noko eg liker veldig godt:

“Words are, in my not-so-humble opinion, our most inexhaustible source of magic. Capable of both inflicting injury, and remedying it.”

Veldig kloke ord. Dei orda me bruker har makt, og bloggar består ofte mest av ord. Det er forskjell på å like noko og elske noko. Det er forskjell på å mislike noko og hate noko. Det må alle saman hugse på som bloggar. Velje orda med omhu er vel rette uttrykket. Gjennom dei orda me vel har me makt. Ingen må tenkje at dei linjene dei skriv i eit innlegg er utan tydning og at dei ikkje har noko påverknadskraft på nokon. Det er klart at viss ein bokbloggar skriv: «Eg elska denne boka» er det truleg at eg før eller seinare vil plukke boka opp, om det var i rett sjanger.

Det eg vil med innlegget er å setje fokus på makta me har som bloggarar. Eg veit at viss eg roser ei bok opp i skyene i dag, er det større sjans for at dei som les bloggen vil plukke boka opp seinare, enn viss eg ikkje gjorde det. Det er å lett å tenkje at me er små menneske som sit bak og ein skjerm og skriv for oss sjølve. Me har ikkje noko makt. I tillegg tenkjer ein at bloggen berre er vår personlege dagbok og at intensjonane våre ikkje er at folk nødvendigvis trenger å bli påverka. Meininga er ikkje å skrive om boka for å seie om det er god eller dårleg litteratur, men for å skrive om lesegleda og skrive for seg sjølv. Sånn koseleg sitje-foran-peisen-skriving. Det skal ikkje gjere noko kva me skriv, for ingen trenger å bruke det. Kanskje me bruker bloggen vår som nokon som skriv treningsdagbok på nettet. Det er for oss sjølve, men likevel offentleg.

Eg høyres veldig kritisk ut no, og eg er på mange måtar kritisk til at me ikkje innser kva makt me har. Det er forlag som følgjer med på bokbloggar og les innlegga våre om deira bøker, og sjølv om det kanskje ikkje var meininga, bruker dei ei vilkårleg setning frå innlegget me skreiv om boka dei hadde gitt ut. Slik skjer med dei som skriv bokmeldingar i aviser òg. Det dei skriv blir (mis)brukt på omslag og på nettsider. Det er òg difor ein skal velje orda med omhu, fordi det er vanskeleg å få ut riktig meining, viss me bruker orda som svarer til meininga vår. Eg veit ikkje om det var forståeleg.

Mange ser ut til å meine at me ikkje skal tåle å bli kritisert. Alt avisene seier er heilt bak mål og meining, og dei har ikkje peiling på kva bloggarar driv med. For å minne dykk på noko: Me har litt felles med dei. Me les bøker. Me vurderer og reflekterer og skriv til slutt ein tekst som er resultatet av timar, dagar og veker med lesing. Dei les kanskje ikkje i fleire veker, men berre for å seie at dei òg arbeider og får eit resultat av arbeidet. Skilnaden er at for oss er det ein hobby å skrive om bøker, det er ingen jobb. Det er ei viktig skiljelinje som kan vere både negativ og positiv. Det er kanskje vanskeleg å forstå den tankegangen der. Det eg meiner er at eg liker å vere uavhengig og vil ikkje få betalt for å skrive bokmeldingar og lese. Eg synes det er noko av det beste. Det er mitt på ein måte. Det er ikkje nokon som bestemmer. Likevel kan me falle i den grøfta at det blir hobbyhobbyblogging. Alt dreier seg om dette som ein hobby. Me tenkjer ikkje på at me sit og analyserer og vurederer andre sitt verk. Me tenkjer ikkje på makta me har, fordi det er trass i alt berre ein hobby.

Eg trur at me av og til trenger litt konstruktiv kritikk frå dei profesjonelle, slik me ikkje blir navleskuande menneske som sit og tenkjer at uansett kva andre seier køyrer me på. Me òg skal tåle å bli litt kritiserte av dei som har dette som jobb, men viss me verkeleleg skal stå opp mot kritikken, kan me ikkje undervurdere makta vår. Første steg er å ta eit skritt i den retninga at ein tenkjer på seg sjølv som ein person som påverker og utøver makt.

Eg trur kvalitet er eit stikkord. Kvalitet framfor kvantitet. Det er lurt å tenkje slikt. Imøtegå litt av kritikken, og slik eg har sagt før, ikkje binde seg for mykje opp til forlaga. Ein skal ikkje imøtegå kritikk utan hald og utan snev av sanning. Bloggen er framleis vårt domene kor me kan bestemme. Likevel har me makt. Faktisk meir makt enn avisene av og til. Eg les både bokmeldingar i aviser og på bokbloggar, og eg veit med meg sjølv at eg tek til meg like mykje, sjølv om intensjonen kanskje er noko anna frå nokre bloggarar si side. Me skal tåle å bli kritisert. Lukk opp auge og sjå at du òg har makt. Brukt den positivt!

Dette innlegget vart kanskje litt keisamt og fult med skrift når eg ikkje bruker bilete, men eg håpar de overlever. Me les trass i alt bøker utan bilete!

Hemmeleg nisse: Svar

Ragnhild på Lattermilds bokblogg har kome med eit bra initativ, nemleg det at me skal få lov til å leike litt julenisse denne jula. Sende ut gåver til kvarandre. I den anledning skulle me svare på nokre spørsmål som ho har skrive på bloggen sin. Eg skal prøve så godt eg kan å svare på dei, slik at det kan bli lettare for den personen som er min hemmelege julenisse.

Kva sjang(r)ar les du helst?
Eg les ein del  krim, men eg liker best dei kriminalromanane kor det er litt psykologisk innblanda. Psykolgiske thrillarar er kanskje det som kjem høgast opp på lista av sjangarar. Bøker der eg kan grøsse litt og til og med få ei aha-oppleving til slutt. Det er det som står øvst på mi liste. Utanom det har eg likte veldig godt å lese essay på skulen, så det er heller ikkje ein sjanger som er heilt av vegen.

Har du ein favorittforfattar? Og har du/har du lese alt av han/henne? (Er det noko poeng å sende bok av denne forfattaren til meg?)

Favorittforfattaren min er Gillian Flynn, og av dei bøkene har eg lese alle. I tillegg har eg to av dei. Likevel, Val McDermid er høgt på lista, og der har eg ikkje lese alle. Eg driv på med The Wire in the Blood av henne no og har lese den første boka i same serie, i tillegg til tre enkeltståande, men eg eig ingen bøker av henne. J. K Rowling har eg lese alt av, utanom den siste som eg har liggjande på nattbordet.

Les du på andre språk enn norsk?

Ja, engelsk (og nynorsk, for alle dei som reknar bokmål som korrekt norsk 😀 )

Høyrer du på lydbøker? I kva format i så fall?

Eg høyrer på lydbøker i CD-format, og eg ønsker meg digispelar til jul, så digibøker går fint. Eg veit ikkje om eg får, men skal skaffe meg ein gong, så ei digibok er kanskje berre med på å få litt fart på meg.

Samlar du på bøker av ein spesifikk forfattar eller av ein spesiell type eller av eit spesielt tema?

Eg liker å seie at eg «samlar» på Lisa Jewell-bøker, fordi det er bøker eg får tak i kvar gong eg er på reise. Lisa Jewell i pocket-format. Eg gjer eigentleg ikkje det, men eg har to som eg har kjøpt med tanke på reise utanlands. Elles samlar eg ikkje på nokon spesiell forfattar, type eller spesielt tema.

Har du nokon lister over kva du har lese og/eller kva du eig?

Eg har lister over kva eg har lese på den tidlegare bloggen min her og her. Det er i 2012 og 2013. Frå 2011 har eg ikkje laga noko liste, men det ligg bokmeldingar på bloggen, og i arkivet går det an å sjå kva bøker eg har meldt i den perioden.

Kva er du ute etter når du les? (Utdanning, eventyr, romantikk, hjernetrim, nye erfaringar eller noko heilt anna)

Eg er ute etter at det skjer noko, sagt rett ut. Eg er ute etter ei bok med ei kort innleiing, lang hovuddel som går mot eit klimaks og ei kort avslutting. Det skal vere eit plott med meining. I tillegg skal det ikkje vere heilt hjernedødt, slik at ein får alt overforklart. Det kan godt vere litt hjernetrim, og eg liker å lære noko av bøkene eg les.

Finst det nokon sjangar eller forfattar du ikkje vil lese?

Den som er min julenisse bør ikkje sjå dette som sitt snitt til å sende bort erotiske bøker. Nei takk, seier eg. Norske serieromanar, vampyrromanar og all anna fantasy om udødelege folk er heller ikkje velkomne. Eg har heller ikkje mykje til over for Tana French og Charlotte Link, og Jørn Lier Horsts bøker har eg ikkje kome meg gjennom.

Kva har du lese eller byrja på og tenkt «aldri meir!» om?

The short second life of Bree Tanner av Stephenie Meyer, Alyson Noëls serie om The Immortals og elles ein del fantasy.

Finst det nokon forfattar/sjangar du har tenkt å lese, men som du ikkje har kome til endå?

Harlan Coben, Lee Child, Lars Kepler, Hans Olav Lahlum, Jo Nesbø (har lese nokon og har den første boka), Monica N. Yndestad, Brontë-systrene kort sagt.

Er det nokon bøker du leiter etter og som du ville bli særleg glad for å få?

Partisanens datter av Louis Bernières, kanskje.

Har du nokre hobbyar utanom lesing?

Eg dansar, skriv, driv med politikk og speler piano. Kanskje ikkje veldig lett å gi noko ut frå det? I tillegg liker eg musikk, og særleg julemusikk.

Samlar du på noko?

Ikkje utanom bøker. Samla på servietter før, men ikkje no lenger. Eg samlar på hybelkaninar under senga…

Kva er favorittfargen din?

Mintgrønt, rosa og litt sterk grønt.

Har du nokon favoritt-TV-serie eller film?

Med hjartet på rette staden er min favoritt-TV-serie. Dei bøkene eg liker best trur eg at eg har sjølv, utanom The Terminal frå 2004. Den liker eg godt.

Føretrekk du kaffi eller te? Eventuelt kva slags?

Eg føretrekk kaffi som eg kan ha i kaffitraktaren, men me har masse god kaffi heime i frå kaffibutikken i Kristiansand.

Kva slags snop liker du best?

Lakris, tyrkisk pepar, dundersalt, lakrisal, sjokolade.

Kva er di marerittjulegåve?

Eg trur eg hadde teke det dårleg hadde noko gitt meg ei ordbok i julegåve. Nei, då, marerittjulegåva mi er det vanskeleg å seie kva hadde vore. Eg liker både mjuke og harde pakkar og trur ikkje nokon hadde vore så onde at dei hadde gitt meg noko eg fekk mareritt av.

Kva er di draumejulegåve?

Ferie til Syden, helst til Mythos Beach Resort på Rhodos eller til Santorini eller tilbake til Frankrike.

Er du allergisk mot noko, eller er du til dømes veganar?

Eg er ikkje veganar, berre for å få det på banen. Eg er heller ikkje vegetarianar og et pinnekjøt og ribbe med godt samvit. Likevel, eg er allergisk mot peanøtter (og jordnøtter) og liker heller ikkje vanlege nøtter, fordi det minner meg om smaken til peanøtter. Mandler er godt så lenge det er i kransekake eller marsipan.

No har eg svart på spørsmåla. Håpar at «julenissen» får noko ut av det.

Ein ny start

Ja, tittelen på dette innlegget vart litt klisjéaktig. Høyres ut som avlslutninga på ei bok, og på mange måtar er det jo ei avslutning. Eg sluttar å blogge på blogger.com, rett og slett, fordi, etter eg har prøvd å ut WordPress fann eg ut eg likte det bestre enn Blogspot. Likevel, det er vanskeleg å bytte bloggplattform. Det trur eg de alle forstår, fordi det er nytt system, mykje nytt å setje seg inn i og elles ein god del rare duppedittar. Eg forstår at folk kviar seg for å bytte frå WordPress til Blogger i alle fall, fordi det er utruleg mange funksjonar på WordPress, som ikkje finst på bloggar.

Eg skal framleis følgje med på andre bloggar frå google-kontoen min, og eg kommenterer med google-konto på Blogspot-bloggar, og wordpress-kontoen på WordPress-bloggar. Eg følte for å komme meg litt «vidare» frå dei første meir amatørmessige innlegga mine på den første bloggen. Dei er importerte til denne, men eg synes likevel at det er fint å kunne starte litt på nytt på ein ny blogg og kanskje rydde opp litt. Alle sidene er ikkje klare endå, men dei blir det snart. I tillegg er det litt rot i kategoriane, men alt kjem til å gå seg til. Eg kjem ikkje til å slette den andre bloggen, rett og slett fordi det var den første bokbloggen min.

Eg skal framleis ikkje vere på veldig mange faste ting, som andre arrangerar. Eg skal lese lesesirkelboka i desember sjølvsagt, så får eg sjå om eg blir med neste år òg på nokre lesesirkelbøker. Det hadde vore veldig gøy og vore med på det igjen, for det er lærerikt å lese bøker ein kanskje ikkje hadde plukka opp, viss det ikkje var med i Lines lesesirkel. I tillegg skal eg prøve å lese litt norske bøker, slik som i år. Det prosjektet gjekk litt i vasken, sjølv om det var meininga eg skulle nominere ein heilt haug med bøker til Bokbloggarprisen, men slik gekk det ikkje. Kva eg skal nominere til bokbloggarprisen kjem i eit seinare innlegg. Alle bøkene eg har lese med tanke på den, finn du under sida «Bokbloggarprisen».

Håpar de vil halde fram med å følgje meg, sjølv om eg har bytta plattform.

Bok: Ekornene i Central Park er triste på Mandager

No har eg lese ferdig den foreløpig siste boka i Katherine Pancols serie om den franskekvinna Joséphine. No har det kome så langt at det er vanskeleg å lage ein omtale utan å røpe for mykje, men eg har i alle fall skrive ned baksideteksten, som òg er ein del av boka.
Noen ganger leker livet gjemsel.
Det gjemmer edelstener og diamanter og kostbare gaver i gamle skur, under en brukt bussbillett, bak ukjente blikk på trikken.
Det som er viktig er detaljene. Detaljer er akkurat som de småsteinene som viser veien hjem. brutale og travle mennesker, de som møter livet med boksehansker og knuser småstein under aggressive skohæler, mister sansen for detaljer. de tror de kaster bort tiden når de bøyer seg ned og betrakter en mynt, et gresstrå, en manns skjelvende hånd.
Men den som bøyer seg, kan stoppe tiden og bli var de vakre diamantene i en fremmeds skjelvende hånd.
Og livet blir aldri mer trist. Verken på lørdag eller søndag eller mandag.
Det beste med bok tre i serien er dei korte avsnitta. I tillegg synes eg at den autorale synsvinkelen er fordelt på ein veldig bra måte. Ein blir på ein måte endå betre kjent med alle karakterane, og utviklinga skjer med stormskritt her. Det er 807 sider med kvardagsdramatikk.  Hendingane i boka føregår i alt frå Paris til London til New York. Kjærleiken er sentral, men ikkje dominerande.
Det beste med Katherine Pancols bøker er den lite overforklarande forteljarstilen. den er meir essayisitisk. Med det meiner eg undrande og reflekterande. Gjennom denne måten å skrive på set ho i gong lesarane sine tankar rundt dei ulike temaa. Det er kanskje difor bøkene er så lette å falle for, rett og slett fordi dei ikkje er tanketomme kjærleikshistorier. I tillegg er det ikkje berre kjærleikshistorier mellom menn og kvinner i denne boka, men den viser òg kjærleiken mellom foreldre og barn, veninner og søsken. Boka gir tankevekkande innblikk i ulike relasjonar.
Kva har ei veninne å seie? Kva har sjølvtillit å seie? Går det an å leggje bak seg barndommen og leve vidare, eller må ein leve med det? Korleis skal ein leve livet? Skal ein vere ambisiøs og brøyte seg fram og gjere det ein vil, eller skal ein føye seg etter andre? Det er så utruleg mange spørsmål i boka, og den er så full av gode sitat at skulle eg ha notert all ville eg ha brukt eit år på å lese boka. Eg synes nesten at berre første linje i baksideteksten opnar for refleksjonar av tusen ulike slag. Noen ganger leker livet gjemsel.
Ein skulle kanskje tru at karakterane var lite truverdige i slike bøker. Dei er truverdige, på grunn av relasjonane og karakterane viser sterke og svake sider ved kvarandre, gjennom måten dei samhandlar på. Forventningar er eit godt ord for å beskrive det. I sosiologisk samanheng blir forventningar definert som: Oppfatningar av korleis ein bør oppføre seg og korleis samhandling bør føregå. Dette er ein viktig del av boka. Karakterane sine forventningar til kvarandre og til seg sjølve gir sterke og svake sider til kvarandre, og her hjelper òg den autorale synsvinkelen, ved at ein veit kva alle forventar av seg sjølv og dei rundt.
Hortense er akkurat som i dei andre bøkene ein viktig karakter. Eg må seie at eg ser litt opp til henne på grunn av den ambisiøse veremåten og sjølvtilliten. Det skal utruleg mykje til for at ho mister trua på seg sjølv, men likevel utruleg lite. Ho brøyter seg fram og vil vise igjen overalt. A shining star. Samstundes er ho lite klar over sine eigne kjensler, og på mange måtar er ho umenneskeleg. Ho stenger ute alle kjensler som kan verke negativt og er redd for å overgi seg. Ho må vere uavhengig.
Boka vart litt langtrukken. Den kjente eg veldig på medan eg las. Det gjekk lang tid frå eg las den første sida til den siste sida, og eg blanda av og til saman handlinga med det som skjedde i Skilpaddens langsomme vals fordi det meste verka så lenge sidan. Likevel gjekk slutten fort, og eg skulle no ønske at det var endå fleire sider, for eg vil ikkje vere ferdig. Eg kjenner meg ikkje klar til å ta farvel med desse fantastiske karakterane eg har hatt i livet mitt den siste månaden. Då eg skreiv om dei norske ungdomsromanane, skreiv eg at det var akkurat som om du berre følgde etter ein person, ikkje som om du var personen, at dei berre gav eit inntrykk av overvaking. Desse bøkene er det motsette. Eg føler at eg er i Paris, at eg er i London, at eg er i New York.
Fotnotane nedst på sidene var òg veldig distraherande. Dei skulle referere til dei andre bøkene, når det var snakk om handling frå dei. Likevel fekk eg ikkje med meg fotnoten, men berre at det sto noko med lita skrift nedst på sida, og då måtte eg sjå etter det vesle teiknet på sida, for å ikkje irritere livet av meg. Fotnotar er noko som eg ikkje liker i det heile, men det er meg. Det har eigentleg ikkje mykje å seie for den litterære kvaliteten på boka.
Forresten, nokon som veit om det skal komme fleire bøker i serien? Det er eg veldig usikker på. Eg har veldig lyst til at det skal vere slutt no, fordi det var ein fin og verdig avslutning, samstundes som eg gjerne vil lese meir om Joséphine, Hortense, Zoe og dei andre folka frå bøkene til Pancol.

Synet til ei ungdomsjente på ungdomsromanar

Sidan eg reknar med at eg no ikkje kjem til å lese fleire ungdomsromanar før 2013 er slutt, tenkte eg å skrive eit lite innlegg om dei eg har lese i år. Eg har til saman lese åtte ungdomsromanar i 2013, men tek ikkje med Verten i dette innlegget, sidan den boka òg går under sjangeren Science Fiction. Resten er veldig aktuelle i innlegget mitt. Hovudpoenget med å skrive eit innlegg om trenden i norske ungdomsromanar, er å få fram mitt syn på dei. Eg er i målgruppa, sjølv om eg er i overkant interessert i bøker og allereie har lese mykje litteratur som er rekna på vaksne.

Det er noko som går igjen i mange av ungdomsromane. Ein skulle kanskje tru at dei var litt unike og at forfattarane prøvde å komme fram til det som verkeleg skiljar seg ut. Eg sit igjen med eit inntrykk av at dei tenkjer veldig likt og at det er bra ein har ungdomsromanar innanfor sjangaren fantasy, for det skapar då i alle fall litt mangfald.

Ungdomsromanane eg har lese dette året, og som eg går ut frå når eg skriv dette innlegget er:

  • Berg, Sunniva Relling: Beina i gitaren
  • Johansen, Eldrid: Charliblogg
  • Lier, Stein Morten: Roookie
  • Mæhle, Lars: Fuck off I love you
  • Munch, Charlotte Glaser: Alt jeg vil er å kysse deg
  • Stranger, Simon: Barsakh
  • Stranger, Simon: Verdensredderne

Det første som kjenneteiknar alle desse er at det skjer i det verkelege i livet. Det er gjenkjennelege hendingar og situasjonar og handlar om kvardagen til norske ungdommar. Kjenslene og meiningane som er med, går òg igjen i samfunnet. Det er litt reality-preg over alt, berre av betre kvalitet. Ingen av bøkene går under gruppa fantasy, og kanskje er det difor vanskeleg å få ungdommar til å lese bøkene òg? Det skal mykje til å leve seg skikkeleg inn i nokre av desse bøkene, og det er vanskeleg å flykte frå røynda i Noreg og over til noko anna. Det kjennest mest som om ein følgjer etter ein person i den same verda som ein lever i sjølv. Høyres litt negativt ut, men det er ikkje berre negativt. Det er noko eg vil kalle eit sjangertrekk.

Noko anna som går igjen er at alle bøkene utanom Charliblogg er på under tohundre sider. Det er korte kapittel og alt er skrive i første person. Ofte kan kapitla berre gå over ei halv side med delsetningar, utan at det skjer veldig mykje. Forfattarane pressar veldig mykje handling inn på få sider og endå færre kapittel. Dette gjer at språket til tider er veldig «tett» og handlinga går fort fram, utan at lesaren er heilt klar for det som kjem. Mange gonger er det berre små bruddstykke frå liva til hovudpersonen. Det er akkurat som om forfattaren somme gonger har for få sider i forhold til tidsspennet. Sjølv om ein ikkje skal overforklare og sjølv om ein skal gi rom for refleksjon, trur eg det nokre gonger kan vere sunt å putte inn fleire ord og setningar og litt meir utfylland, eventuelt korte ned på tidsspennet i romanen. Eg merkar nokre gonger at eg synes det blir alt for kort.

Noko dei likevel skal ha stor ære for, er å setje viktige saker på dagsordenen. Simom Stranger til dømes har skrive om saker som menneskehandel, båtflyktningar, spisevegring og slavearbeid. Gjennom to romanar om Emilie, får ein meir kunnskap om forskjellige tema som ein ikkje alltid ser nyheiter om på Dagsrevyen. Personleg likte eg best Barsakh om Samuel som flykta i båt frå Afrika til Kanariøyene, for å få eit nytt og betre liv i Europa. Emilie er på Ferie på Gran Carnaria med familien og møter Samuel etter at han har vore fleire døgn i ein liten båt saman med mange andre flyktningar. Dette har me sett at er eit aktuelt tema, og det gir kunnskap til ungdommar om jamnaldrande i verda, som lever eit liv i stor kontrast til vårt. Noko anna eg kan rose Stranger for er kontrastane han legg inn i boka. Samuel er svolten og vil ha så mykje mat som mogleg, medan Emilie har spisevegring. Når han spør kvifor ho et så lite, forstår ein kor absurd det er at me slit med at folk et for mykje eller for lite, når me har god tilgang på mat, medan i andre delar av verda må dei ta det dei får.

Sunniva Relling Berg rører òg eit viktig tema i Beina i gitaren. Kva er det som betyr noko? Er alt likegyldig? Dette er tankar mange ungdommar kanskje tenkjer på, at alt er det same, ingenting betyr noko. Gjennom Bo, ei opprørsk tenåringsjente, får me sjå på desse tankane. Mæhle har skrive om gruppepress og Johansen om mobbing og blogging. På denne måten når dei inn til ungdommar som kan kjennes seg igjen i det. Stein Morten Lier har med facebook og sosiale media i si bok, som kanskje er meir for ungdomstrinnet enn for dei som er litt eldre. Den er veldig enkel, men handlar likevel om ein «pedo» (som dei så fint kallar i det i boka) som gjennom Facebook går kontakt med offer, helst jenter. Munch er kanskje den personen med den mest overfladiske boka, sjølv om ho er borti temaet flytting frå heimstaden og foreldrekonflikt. Likevel er forelsking ikkje veldig djupt, men eg trur boka kan vere underhaldande for dei som vil lese litt «lett» litteratur, men refleksjonar er det lite av. Dette gjelder òg den første ungdomsboka hennar Nødinngang, som berre omfatta nattklubb, sex, gutar og forelsking.

Men så er det desse klisjeane. Det er alltid eit mareritt å flytte! ALLTID er det mobbarar på den nye plassen. Familien er plagsom. Og det at ALLE blir forelska. Særleg i Charliblogg er det klisj\ear. Stå framfor den nye klassen å presentere seg og seie noko dumt som dei nye klassekameratane ler av. Mora er heilt forferdeleg og diskuterer ikkje ein gong om det er nødvendig å flytte på seg. Dei nye klassekameratane mobbar Charli. Ho har ingen venner. Dette går framleis igjen, sjølv om eg merkar at det er overraskande lite klisjèar i dei andre bøkene. Eg hadde trudd at det var endå flere karakterar som var sett på spissen og at det var endå fleire hendingar som ALLTID er med i ungdomsromanar. Der var det ikkje. Stereotypiane er ofte som blåst bort, sjølv om dei har vore veldig tilstadeverande i ungdomsromanar eg har lese tidlegare.

Generelt sett vil eg tru at ungdomsromanar blir meir reflekterane, sjølv om alltid vil vere meir «light» lesestoff for ungdommar, som berre handlar om forelsking. Eg trur det er ein positiv trend, men dei her smale bøkene som absolutt ikkje må vere lengre enn 200 sider har eg ikkje mykje til overs for. Det er utruleg tett av og til, og eg skulle ønske at ikkje alle forfattarar ville føye seg inn i denne rekka av ungdomsromanar. Viss dei ikkje er slik, er dei fantasy-romanar for ungdommar, eller kriminalromanar for ungdommar. I tillegg vil eg ha endå færre klisjéar. Eg vil dei skal tåre endå meir i forhold til å vere nyskpanande!

Heilt til slutt: Alle desse er norske ungdomsromanar, og det er mange gode omsette òg, men dei har eg lese få av det siste året. I tillegg har dei norske ein del like trekk, når ein ser på dei