Kjære nye student!

Då eg byrja å studere i fjor kjøpte eg inn boka Superstudent. Etterkvart fann eg ut at det er ikkje mogleg å alltid vere super. Det held lenge med å vere student. 

Det blir sagt mykje om studietida, både positivt og negativt. På den eine sida kjem det håplaust låge studielånet som så vidt strekk til når leiga skal betalast og maten kjøpast inn. På den andre sida har me alle høyrt dei som snakkar varmt om studietida: «Det var i studietida eg møtte alle venene eg har no.» «Studietida var den kjekkaste tida i livet mitt.» Me høyrer om studentforeningane, morosame professorar og sosiale kveldar ute.

Så er det mykje me ikkje høyrer fullt så mykje om. Bak alt det idylliske – bortsett frå økonomien – finst det mykje einsemd, stress, psykiske problem, tidspress, sosialt press og uro over karakterar. Studenttida er ikkje berre ei sosial tid kor alt går på skinner. Å studere kan vere knallhardt, og eg vil at du som ny student bør vite at du ikkje er den einaste som ikkje har det hundre prosent gøy heile tida.

Du vil kanskje oppleve at «alle andre» les mykje meir enn deg, er meir sosial enn deg, har meir tid enn deg og trener meir enn deg. Nokre vil kanskje skryte av kor lite dei gjer for å få gode karakterar. Andre vil skryte av at dei var hadde alarmen på 05:00 for å reise fortast mogleg til lesesalen. Nokre legg ut bilete frå sosiale events kvar kveld på Instagram. Andre igjen har behov for å vise kor mykje dei trener. Du vil kanskje føle deg omgitt av perfekte studentar som lever perfekte liv, men det er ikkje sanninga.

Superstudent av Olav Schewe kom eg over då eg jobba på bokhandel sommaren 2015. Boka lover deg gode resultatet og ein enkel studiekvardag om du berre følgjer visse teknikkar undervegs. Den er delt inn i tre delar: «Lær effektivt», «prester optimalt» og «tenk rett». Det høyres kjempebra ut, og sjølvsagt er det bra. Gode studievanar er viktig, men eg las heile boka utan å følgje opp alt som stod der. Tvert i mot sette eg den ret i bohylla etterpå kor den stod og gav meg dårleg samvit for at eg ikkje var ein superstudent, ikkje lærte effektivt, presterte optimalt og tenkte rett.

Sjølvsagt kan du lese denne boka, og du vil kanskje få noko ut av den. Mange synest den er nyttig, men eg ber deg, som ny student, om å senke skuldrene og tenkje at me alle er menneske. Ingen av oss lever perfekte liv. Det er lov å møte opp på lesesalen 12.00, sjølv i eksamenstida, om det er det som kan få deg gjennom. Det er lov å ta rolege kveldar inne og berre slappe av. Det er til og med lov å innrømme at studielivet kanskje ikkje var heilt som venta. Mitt råd er: Ikkje stress. Prøve å venne deg til nye vanar, nytt læringsmiljø og nye folk. Ikkje tenk på alt du burde ha gjort, og samanlikne deg ikkje «perfekte» studentar. Ingen er hundre prosent superstudentar.

Eg skal i alle fall prøve å tenkje slik dette året.

Første (bok)halvår 2016

  • Har lese elleve av tjue bøker i følgje Goodreads. Eigentleg er det berre ni nye bøker eg har lese, men eg la til lydbøkene Harry Potter og de vises sten og Harry Potter og fangen fra Azkaban for at det skulle sjå litt betre ut.
  • Ferrante og Franzen har skrive dei beste bøkene eg har lese så langt i år. Napoli-kvartetten er kanskje den serien (utanom Harry Potter) som eg har likt best så lenge eg har lese. Eg skreiv bokmelding av Historia om det nye namnet her på bloggen tidlegare. No las eg den tredje boka i serien, Dei som flyktar og dei som blir. Franzens bok, Renhet, skreiv eg faktisk bokmelding i frå tidlegare denne veka.
  • Eg eig alle bøkene eg har lese i år sjølv bortsett frå lydbøkene. Eg trur det er eit teikn på at eg har kjøpt for mange bøker i år eller lese for få.
  • Eg har starta på fleire romanar som eg ikkje har fullførtsom til dømes Dobbeltliv av S. J. Watson, Boka om Baltimore-familien av Joël Dicker, Krigen har intet kvinnelig ansikt av Svetlana Aleksijevitsj og ei bok om økonomi og sosial ulikskap på engelsk. Men ingen av dei er skikkeleg dårlege. Eg har berre ikkje fullført. Faktisk har eg endå til gode å lese eller byrje på ei skikkeleg dårleg bok i 2016.
  • Akkurat no les eg Offer uten ansikt av Stefan Ahnhem. Veldig lang krim, men ganske god trur eg. Men eg må vente med å konkludere til eg har lese ferdig. Somme gonger kjem det eit skikkeleg antiklimaks i slutten av kriminalromanar.
  • Eg lånte nettopp bøker på biblioteket på Nærbø igjenAlle dør alene av Hans Fallada, De håpefulle av Nicolai Houm og Tyskland stiger frem av Stein Inge Jørgensen
  • (Eg har sett ei ny bok inn i bokhyllaCareer of Evil av Robert Galbraith (pseudonym for J. K. Rowling), men den er ein halv centimeter kortare enn The Cuckoo’s Calling og The Silkworm av same forfattar. Ein halv centimeter frå perfekt til “krise”.)

Franzen, Jonathan: “Renhet” (Cappelen Damm)

28209091Av og til kjem ein over romanar som verkeleg viser kva god litteratur er, som viser korleis ein roman skal strukturerast og skrivast. Eg oppdaga først Renhet av Jonathan Franzen på ARK Egertorget i haust. Då las eg bakpå og la den frå meg igjen medan eg laga eit usynleg notat om å reservere den på Deichman. Det vart det aldri noko av, men eg klarte ikkje å gløyme den heilt, så i slutten av mai i år byrja eg å gå rundt i diverse bokhandlar for å sjekke om pocket-utgåva hadde blitt utgjeven slik at eg kunne ta den med meg på ferie. Midt i juni fann eg pocket-utgåva, og 22. juni var romanen med på ferie til Roma. Eg la nesten ikkje frå meg Renhet då eg sat ved badebassenget på Crown Plaza og solte meg. Berre nokre få minutt av og til medan eg hoppa i bassenget for å symje nokre lengdar. Så snart eg kom opp var det rett tilbake til historia om Pip Tyler, Andreas Wolf og alle dei andre personane Franzen skildra.

Heilt ærleg, eg hadde aldri høyrt om Jonathan Franzen før. Det er litt flaut sidan han tydelegvis har skrive to veldig gode romanar tidlegare og er kjent verda over. Men, for å oppdatere alle andre uvitande sjeler der ute er så Franzen ein amerikansk forfattar som tidlegare har skrive bøkene Korrigeringer (norsk utgjeving 2007) og Frihet (norsk utgåve 2010). Han har vunne fleire prisar for bøkene sine og hausta god kritikk frå fleire hald (og då meiner eg ikkje terningkast seks frå Elle…).

Odd W. Surén, som meldte boka for avisa Dag og Tid, sa: “Det er ein svær roman, dette, mykje tekst og på sett og vis mange romanar fletta saman på viruos måte.” Eg kan ikkje noko anna enn å vere samd med han. Boka er svær. 650 sider er ikkje småtteri, og i tillegg er den nesten ikkje delt opp i kapittel. Ein kan ikkje tenkje, slik som eg gjorde, at ein berre skal lese “eitt” kapittel til. Men boka er ikkje berre svær i storleik. Ein kan òg seie at den er svær i dobbel tyding. Eg kjem frå Jæren, og somme gonger når eg seier: “Det var svært” meiner eg til dømes at noko var ei stor oppleving eller noko som var skikkeleg gøy. Det passar veldig godt til denne romanen. Det var ei stor leseoppleving. Det var ein svær roman i den tydinga.

Pip Tyler heiter hovudpersonen, og i likskap med namnet er eignetleg heile ho veldig spesiell. Ikkje berre bur ho i eit okkupert hus saman med andre husokkupantar og den gifte mannen ho er forelska i, men ho har òg ei mor som krev mykje av dottera. Krava handlar ikkje nødvendigvis så mykje om å gjere så mykje, men det er meir sosiale krav om å ringe og halde henne med selskap og ikkje gjere noko som mora ikkje godkjenner. Men Pip har òg eit krav, og det er at mora skal fortelje henne kven faren er. Grunnane for å få vite kven faren er kan ikkje seiast å vere nokre andre enn økonomiske. Med eit stort studielån ho skulle hatt nedbetalt, har Pip behov for ein rik far i livet sitt.

Pip skjenket den siste vinslanten i glasset. Moralsk risiko gjorde det mulig for henne å bare overhøre moren når hun følte for det. “Nå skal du høre hva jeg har kommet frem til,” sa hun. “To muligheter. Den første er at du hjelper meg med å finne faren min, så jeg kan prøve å overtale ham til å gi meg penger. Den andre er at jeg vurderer å reise til Sør-Amerika en stund. Hvis du vil at jeg skal bli her, må du hjelpe meg å finne faren min.” 

Mora nektar som vanleg å hjelpe Pip. “Det vil jeg ikke gjøre. Ikke en gang for din skyld.” Akkurat som de kanskje gjer no, stillar òg mora spørsmål om kva som er greia med Sør-Amerika. Jo, “greia” er at Pip vart sett i kontakt med berømte og karismatiske Andreas Wolf, leiaren for noko som heiter Sunlight Project. Sunlight Projekt er i same gata som WikiLeaks, berre meir “moralsk” med fokus på dei “riktige” tinga. Det er tyske Annagret, ein av dei som bur saman med Pip, som set dei i kontakt gjennom å gi Pip ei spørreundersøking på eit veldig lite gunstig tidspunkt.

“Men kanskje vi kunne fylle ut det spørreskjemaet nå? Jeg har liksom en gutt som venter på meg på rommet mitt, og det er derfor jeg liksom bare har på meg en morgenkåpe uten noe under, dersom du lurer på det.”

“Nå, på rommet ditt?” Annagret ble forskrekket.

“Jeg trodde det spørreskjemaet skulle være fort gjort.”

“Kan han ikke komme tilbake en annen kveld?”

Prøver virkelig å unngå det hvis jeg kan.”

Så gå og fortell ham at du trenger noen få minutter, ti minutter, med en veninne. Så slipper du å være den som er sjalu for en gangs skyld.”

Det ender til slutt opp med at Pip fyller ut litt av skjemaet, kjem i kontakt med Wolf og reiser ned til Sør-Amerika for å vere med i Sunlight Project. Ho håpar Wolf kan hjelpe henne med å finne faren hennar. Men Wolf har eigne løyndommar. Nokre av dei får me vite i del to av boka kor han fortel om oppveksten i Aust-Tyskland med ein fåverande far og ei mor som skiftar mellom å vere veldig kjærleg og apatisk. Han kallar DDR for Bad Taste-republikken, og når me møter han er han jobbar han i ei kyrkje med vanskelegstilt ungdom. Sjølvsagt med litt baktankar om å få noko igjen frå jenter som er akkurat “gamle nok”. Staten er ikkje særleg glad i han, og einaste grunnen til at han er trygg, er at faren sit i Sentralkomiteen. Å kome inn i verda til Andreas Wolf er å kome inn i ei verd med løyndommar, sex og drap. Det er alt anna enn “reint”. Wolf er ein veldig samansett karakter som klarer å vise ein overraskande ro utetter, trass i alt som føregår i hovudet hans. Det er store kontrastar mellom skildringane han kjem med av seg sjølv og dei skildringane andre karakterar gir lesaren.

Dette er kanskje ein av dei største styrkane til romanen. Karakterane. Ikkje berre får me møte Pip og Andreas, men fleire andre karakterar speler ei stor rolle. Renhet er delt inn i sju delar kor ulike karakterar fortel frå kvar del. Pip Tyler er først ute med å fortelje, og så kjem Andreas Wolf. Etter det er det Leyla Helou, ein undersøkande jornalist som fortel. Her går det litt tid før ein finn ut kvifor Leyla plutseleg dukkar opp, sidan ho ikkje har ei stor rolle i alt som skjer, men når ein ser tilbake på kapittelet, er det ein genistrek. Plutseleg blir fleire av karakterane sett på med heilt andre auge enn deira eigne. Pip, som fortel frå eigen synsvinkel igjen i fjerde del, er researcher for Leyla, og Tom Aberant, som seinare får ei viktig rolle i femte del, er kjærasten hennar. Leyla har eit ganske innfløkt privatliv som blir grundig skildra. Her kjem Franzens gode evne til å skildre relasjonar tydeleg fram. Men det er kanskje òg i denne delen av boka at den litle samfunnskritiske delen kjem inn.

Leyla hadde begynt å drikke mer etter at hun ble kjent med Pip. Ved middagsbordet den kvelden tok hun seg i å legge ut om de tomme truslene om at Internett og sosiale medier kom til å ta over for journalistikken – ideen om at de ikke trengte Washington-journalister når de kunne lese tweetene til kongressrepresentantene, ikke trengte pressefotografer når alle hadde mobiltelefon med kameraer, ikke trengte å lønne profesjonelle når man kunne crowdsource, ikke trengte undersøkende jornalistikk så lenge det fantes kjemper som Assange, Wolf og Snowden…

Eg spør meg om det kanskje er Leyla Franzen prøver å snakke mest gjennom, for han har tidlegare vore flink til å få inn betimeleg samfunnskritikk i romanane sine. Her fungerer det kanskje ikkje så bra sidan det blir litt difust, men likevel er det ikkje noko som dreg Renhet langt ned. Eg sakna knapt noko samfunnskritisk, og romanen er allereie så god litteratur at ein kan ikkje sakne det som ikkje er der.

Som sagt fortel Pip frå fjerde del, og her får me eit innblikk i korleis Sunlight Project fungerer og korleis ho enda opp hos Leyla og Tom. I tillegg får me skildringar av Andreas Wolf frå ein annan synsvinkel. Jo, han er karismatisk, og, ja, han er snill og forførande, men er det ikkje noko anna ved han òg? Pip blir skremt og avviser Wolf ved fleire situasjonar. Ho uttrykker direkte at Sunlight Project er ikkje noko ho har trua på og at Wolf ikkje er ein person ho klarer å like. Det er i denne delen me møter Pip på sitt mest usikre og sårbare. Ho er i eit anna land i ein annan verdsdel med ukjente folk og jobbar for noko ho ikkje trur på.

I femte del av boka er det Tom Aberant som fortel. Han får ei stadig meir sentral rolle, og han er i tillegg einaste karakteren som fortel i første person. I denne delen viser Franzen nok ein gong kor god han er på relasjonar og på å bygge karakterar. Relasjonen mellom Tom og Annabelle blir detaljert skildra med alle oppturar, nedturar og, ikkje minst, spesielle særtrekk. Om ein av delane i romanen skulle ha vore litt kortare kunne det kanskje ha vore denne. Det var ei stundt eg syntes det drog ut litt lenge, og det er langt frå alle detaljar som er avgjerande for slutten. Samstundes er språket og den litterære kvaliteten så bra at det ikkje gjere noko å lese ei bok på 650 sider av Franzen.

Sjette og sjuande del av blir igjen fortalt av Andreas Wolf og Pip Tyler. Kontrastane frå dei to første delane er store. Medan Pip var svak og tiltakslaus og hadde dårleg sjølvtilit, var Andreas sterk og med stor sjølvtillit (ei skildring med visse modifikarsjonar). I dei siste delane av boka slit Andreas Wolf med angst, og han verkar psykisk ustabil. Pip derimot har fått auka sjølvtillit og viser stor vilje til å gjere noko aktivt for å få retta opp problem i eige liv og i moras liv. Samstundes blir det òg her sett ord på noko lesaren innerst inne har tenkt gjennom heile boka:

“Vel, greit. Jeg kan ikke gjøre deg sint hvis du ikke er det. Men gjør meg en tjeneste og prøv å huske én ting: Du skylder ikke disse menneskene noe som helst. Det er de som skylder deg en hel masse. Nå er det din tur til å ta kommandoen. Hvis de gjør motstand, er du i din fulle rett til å bruke atomvåpen mot dem.”

Pip spør om råd. Kva skal ho gjere for å løyse alle problema sine? Kva skal ho gjere for å ikkje skuffe dei rundt seg, men likevel halde løftene sine? Det er då den kloke sjela som snakkar ovanfor her seier: “Jeg synes du skal være skikkelig, skikkelig sint.” Og lesaren kan ikkje noko anna enn å nekte. Sjølv om dei fleste av karakterane på ein eller annan måte er knytt tett saman med kvarandre, er det Pip som står igjen som offeret. Ho er den som har blitt loge for, som alle har hatt løyndommar for, som har blitt brukt. Ikkje minst blir det sett ord på det me alle tenkjer om mora:

“(…)Hun unnfanget deg for at du skulle være det ingen andre kunne være for henne. Jeg er sint på egoismen i det. Jeg er sint for at hun er en av disse feministene som gir feminismen et dårlig rykte.(…)”

(Apropos feminisme: Det er få kvinner som kjem godt ut av denne romanen. Eller kanskje eg heller skal seie at det er få mødre som kjem godt ut av den. Både mora til Pip, mora til Andreas og mora til Tom blir skildra som vanskelege og merkelege. )

Ordet Renhet har ein sentral posisjon. Det blir fleire gonger snakka om det som er “reint”, det som ikkje er skitna til, og sjølvsagt blir det òg snakka om det motsette. Pip Tyler heiter eigentleg – hald dykk fast – Purity Tyler. På engelsk ville dette sjølvsagt ha passa endå betre ettersom boka heiter Purity på originalspråket. Men Renhet blir òg brukt i overført tyding. Sunlight Project til dømes skal brukast for å kaste sollys der det er mørke, for å avdekke det som ikkje tåler lyset. Verda er skitten, og det må det gjerast noko med. Difor kjem Sunlight Project, forkjemparane for Renhet, og varslar om det som ikkje er som det skal vere. Renhet er eit ord som blir ein raud tråd gjennom romanen. Det som er nemnt ovanfor her er berre nokre av situasjonane kor ordet blir nemnt og brukt. Det er imponerande korleis Franzen klarer å halde denne tråden og gi den ein så sentral plass gjennom heile romanen utan å gjere det overtydeleg.

Renhet er ein av dei beste romane eg har lese på åresvis. Måten den er byggja opp på, og måten liva til karakterane er knytt saman på, er heilt spesiell. Eg klarer ikkje å forklare det med eigne ord. De bør lese romanen for å forstå.

9788202524685

Direkte frå Mai Lenes Facebook-profil:

Linnea Myhre får sagt det! Dette innlegget er heilt suverent. Sjølv om eg nesten har slutta å skrive om bøker på fritida (“pensjonert/permitert” bokbloggar i ein alder av nitten…) kjenner eg at eg blir utruleg provosert av korleis serien “Calendar Girl” blir marknadsført. Det er alment kjent at det var bodkrig på boka (http://www.dagbladet.no/…/litte…/bok/torgrim_eggen/44232247/. Cappelen Damm måtte gi mellom fire til fem millionar for å kunne gi den ut. Ærleg talt, ein betaler ikkje så mykje for noko ein kan fyre i peisen med. “For å si det sånn”), men det betyr langt i frå at det er ei god bok, noko alle bokmeldingane som florerer på rosa-bloggar berre underbyggjer.

Skjermbilde 2016-06-10 kl. 13.47.19

Skjermbilete frå martheborge.blogg.no

Sidan Linnea Myhre ikkje namngir bloggarane som har lese boka kan eg gjerne gjere det: Pilotfrue, Ida Wulf (når du først les ei boka så vil eg tilrå å sjå i boka og ikkje i kameraet), Speiltvillingene, Marthe Borge (vil tilrå litt meir behagelege leseposisjonar), sraad.blogg.no og annebrith.blogg.no. Felles for alle fem er at dei har skrive overstrøymande positive innlegg som alle er merka med annonse. I tillegg kan du dele romantiske erfaringar på bloggen til boka og få gavekort på den. All medkjensle til personen som vinn det gavekortet.

Skjermbilete frå sraad.blogg.no

Skjermbilete frå sraad.blogg.no

Altså, eg har ikkje lese boka (den fekk to-ar i VG), men eg synest det er interessant at fleire gonger dei siste åra har forlag betalt rosa-bloggarar for å skrive om erotisk litteratur og i tillegg laga konkurransar. La dei bloggarane som kan litteratur (bokbloggarane) få skrive om det (og gjerne slakte bøker som dette), så kan rosa-bloggarane få lov til å ha sminken sin i fred.

Skjermbilete frå innelgget om Calendar Girl på annebrith.blogg.no

Skjermbilete frå innelgget om Calendar Girl på annebrith.blogg.no

I have a dream, og det er at folk skal byrje å lese litteratur og ikkje søppel.

Og viss de vil lese eit vettugt innlegg om boka kan de besøke bjornebok.bloggnorge.com

To oppdatering frå bokverda eg berre måtte skrive om

Lite kreativ overskrift, men det er sant. Eg har faktisk følgt litt med i bokverda den siste tida, sjølv om det ikkje akkurat har gjort at eg har kome mykje nærare målet om å lese tjue bøker i 2016. (For nokre år sidan las eg 96 bøker på eit år, men så vart eg student.) Det er hovudsakleg to nyheiter eg føler eg må skrive noko om:

  1. At ein rosabloggar toppar topp-10-generelt-lista hos Noregs største bokhandlarkjede
  2. At VIVO skal legge ned

 

1) At ein rosabloggar toppar topp-10-generelt-lista hos Noregs største bokhandlarkjede

I går var eg innom ARK Egertorget ein liten tur. ARK er som mange veit Noregs største bokhandlarkjede. Eg hadde lese nyheiter på internett om at Eirin Kristiansen “ut av det blå” hadde gjeve ut bok. Eg hadde knapt høyrt om henne, for eg er ikkje så oppteken av kva ei jente/kvinne på 21 år har som favorittmat. Eg overdirv ikkje no altså. Her er eit skjermbilete frå førre publisre innlegg på bloggen:

Skjermbilde 2016-05-03 kl. 14.18.17

Dette vart publisert i går. Skulle de vere meir interesserte i maten til Eirin Kristiansen kan eg òg tilrå innlegga “What’s in my lunchbox?” (29. april), “How I make my tacos” (25. april) og “Celebrating weekend” (22. april).

 

Det interessante rundt heile denne utgjevinga er: Kva vil ein bloggar med å gi ut bok? Ho har eit publikum, og ho når truleg betre ut til dei på gratis internett enn gjennom trykte sider som kostar kr. 299,-. Kvifor skreiv ho ei bok? Moderasjon: Kvifor skreiv ho blogg i bokform? For det er faktisk det det er. Ja, eg trur det har vore noko i media om at ho skreiv om alkoholproblema til faren. Det er trist å lese om, men fint at nokon er opne om. Det skal me ikkje bagatalisere. Det er berre det at det smuldrar bort midt oppi alle bilete og mote- og interiørtipsa. Eg bladde kjapt gjennom boka, og den lukta som eit nytrykt vekeblad. I tilegg såg den ut som det, berre i større utgåve sjølvsagt. For å ikkje nemne at baksideteksten gir inntrykk av at dette ikkje er ei djup bok:

Hun er feminin. Hun er selvsikker. Hun er en livsnyter. Hun er sin egen sjef. Hun er en 0businesswoman. Hun trives i sitt eget selskap. Hun elsker små hverdagsgleder. Hun kjøpte Porsche som 21-åring. Hun er en av Norges største bloggere. Hun er Eirín …

Eirín skriver til alle som ønsker å la seg inspirere, om blogging og karriere, mote og skjønnhet, om livsstil og velvære. Men også om det å bli sjef i eget liv , stå på egne ben og våge å vær e annerledes! Hun deler personlige erfaringer som har preget henne, og gjort henne sterkere. Denne boken viser deg veien til en suksessfull blogg, til en ny livsstil og generell velvære.

Boken inneholder fantastiske råd og tips for naturlig skjønnhet, hva garderoben bør inneholde, mote, interiør, helse & kosthold, livsstil og inspirasjon! Men også tips utenom det vanlige, som «10 ting å gjøre på en søndag», eller «Slik takler du bruddet».

Om du interesserer deg for blogging, er karrierefokusert eller rett og slett bare er litt nysgjerrig på hvordan denne «businessen» fungerer, så er dette boken for deg! Et must have for alle som vil inspireres til å stå på egne ben, drive en suksessfull blogg eller bare få en bedre hverdag.

Er det her noko meir enn det ho skriv om på bloggen? Nei, ikkje som eg kan sjå. Baksideteksten verkar berre som ein meir “objektiv” og lengre versjon av det ho har skrive om seg sjølv i introduksjonen på bloggen:

Welcome Sweetie.

My name is Eirin Kristiansen (21 y/o) and I put my heart and soul into everything I do. I am passionate about fashion, interior, career & healthy, happy living – enjoy!

For å stille spørsmålet igjen: Kvifor treng ho å skrive bok? For det første kan det vel berre konkluderast med først som sist at det ikkje er ho som treng boka, men forlaget. Pantagruel.no har ikkje oppdatert nettsidene på år og dag ser det ut til, men dei har profilert boka på FB i alle fall. Ei slik bok er godt for dei. Den ligg på topplista, den har ein kjent person på framsida og inneheld noko folk tydelegvis bryr seg om. Likevel er det eit eller anna med det her som gjer meg litt frustrert. Etter det eg har høyrt har ikkje Eirin Kristiansen lagt hjarte og sjela ned i rettskrivinga. Ho har tydelegvis ikkje nokon stor “passion” for å skilje mellom å/og eller “ovenfor”/”overfor”. For det andre er det ikkje litterrær kvalitet over blogg i bokform. Eg kan ikkje sjå nokon annan grunn (frå forlaget si side) for å gi ut den boka enn at Pantagruel tener penger på det. No skal det seiast at eg ikkje har lese boka, men eg har bladd gjennom og fått nok. Om eg går for langt no så stopp meg gjerne. Då skal eg gå tilbake på det eg har sagt.

Men det at foralget tener penger forklarer ingenting om kvifor Eirin Kristiansen ville gi ut bok. Eg har ein teori, som kanskje ikkje er heilt haldbar, men eg kanskje kan ha noko i seg: Bokform gir framleis langt meir legitimitet enn blogg. Det er ikkje berre Eirin Kristiansen som går denne vegen. Òg Sophie Elise Isaksen skriv bok i desse dagar. Kvifor gidd dei? Jo, kanskje fordi dei får ein slags leigitimitet gjennom å vere publisert mellom to permar og ha andleta sine glisande mot kundane i bokhandelen (Det gjelder i alle fall for Eirin Kristiansen, eg har ikkje sett omslaget på Sophie Elises bok). Spørsmålet blir jo om dette er ein legitimitet me vil gi dei. Det kan diskuterast. Eg skal ikkje gå lengre inn på det no, men berre ha det i bakhovudet.

Ein del av tankane er sjølvsagt like som Marie L. Kleve sine. Òg ho stiller spørsmålet om kvifor Eirin Kristiansen treng forlaga. Eg har kanskje prøvd å svare litt på det. Det er òg ho som skriv skrivefeila. 

Til slutt: Om du skulle vere interessert i vårskoa til Eirin Kristiansen laga ho eit innlegg om dette på bloggen 21. april – enjoy!

 

2. At VIVO skal legge ned

Meir riktig er det kanskje å seie at VIVO har “begjært seg selv konkurs” som det heiter. Dette tydar Skjermbilde 2016-05-03 kl. 15.03.06nødvendigvis ikkje at den lokale VIVO-butikken din blir lagt ned om den går med overskot. Slik var det med Notabene òg: Sjølve kjeden Notabene gjekk konkurs, men det finst framleis Notabene-butikkar rundt forbi som sviver og går.

VIVO var den lokale bokhandelen der eg budde før eg flytta til Oslo. Eg har eit forhold til bokhandlarkjeden, og eg synest det er trist med tanke på den litterære breidda at ein slik kjede legg ned. VIVO har hovudsakleg fronta kristen litteratur frå forlag eigde av kristne organisasjonar, men dei har hatt forholdsvis lita breidde i tilbodet av annan litteratur, som krim, historiske romanar og dokumentarar. Her har dei teke inn ein del bestseljarar. Det er i alle fall mitt inntrykk. Eg gjekk sjeldan på VIVO for å handle ein roman utan kristent innhald. Då vel eg heller andre kjedar. Det heng sjølvsagt saman med at eg får ein god del rabatt hos den bokhandlarkjeda eg jobbar i. Likevel trur eg det er mange som tenkjer slik utan at dei får rabatt andre stader. VIVO har spesialisert seg på litteratur med kristent innhald, og då er det kanskje det me kjøper der.

Samstundes skal det seiast at eg har reagert på at VIVO har vore lite flinke til å bruke ny teknologi og adoptere løysingar frå andre bokhandlarkjedar. Du kan ikkje sitje heime og sjå om dei har den boka du vil ha på ein VIVO-butikk, men det kan du hos både Norli og ARK. Eg trur at denne løysinga både i bokhandlarbransjen, men òg i andre bransjar, har gjort oss så fokusert på at me skal vite om noko er inne før me reiser og kjøper. Det sparer oss for tid og pengar. Hos VIVO har ein i realiteten to val: Bestille over nettet eller reise til butikken. Eventuelt kan ein ringe på førehand for å høyre om dei har boka. Uansett, eg trur de forstår kor eg vil. Ein må følgje med teknologisk og kome med gode løysingar for kundane om ein skal overleve i bokhandlarbransjen.

Det er trist at VIVO må legge ned sjølvsagt, og eg skulle ynskje det ikkje var tilfellet. Det er mykje som kan finnast på ein VIVO-butikken, men som ein ikkje finn andre stader.

 

Eigentleg skulle eg òg skrive om Hanne Kristin Rohde og det å svare på kritikk, men så langt kom eg ikkje. Dessverre. Me snakkes om kanskje seks månadar, om eg har noko på hjartet då. I don’t put my heart and soult into everything I do, and especially not blogging. But I am still very passionate about books. (Okay, nok sarkasme).

Ferrante, Elena (pseudonym): “Historia om det nye namnet” (Samlaget 2015)

Å skrive ei ny bokmelding etter ein veldig lang pause er vanskeferrante. skisser serie. omsl.qxplegare enn å køyre bil etter ein lang pause. Det har eg erfart no. I alle fall nøler du mykje meir. Å køyre bil er ikkje så tiltak. Før eg skreiv denne bokmldinga såg eg på ein dokumentar med Tom Felton som undersøkte kvifor nokre blir superfans av kjendisar og jaktar på autografar. Ganske bra dokumentar faktisk, det må eg seie.

Når eg først er inne på denne dokumentare og superfans: Om nokon skulle vite kven Elena Ferrante eigentleg er burde de ikkje seie det til meg. Personen bak Napoli-kvartetten hadde blitt dynga ned med brev frå ein nordmann med rar døgnrytme etter alt for mykje nattlesing. Då første bok i Napoli-kvartetten havna i postkassa mi i byrjinga av 2014 vart eg kanskje litt irritert over at det var endå eit forlag der ute som ikkje klarte å sende epost og spørje på førehand.

Heldigvis vart eg overtalt til å lese boka, og heldigvis var Samlaget snille nok til å sende meg Historia om det nye namnet (bok II), sjølv om eg ikkje skreiv eitt ord om den første.

Kvifor er Historia om det nye namnet bra? Det er vel spørsmålet eg skal prøve å svare på i innlegget. Problemet er berre at eg slit med å svare. Til vanleg kan eg bruke mange litt avanserte ord som eg håpar eg sjølv forstår og snakke om plott og stereotypiske karakterar og skrivemåte. Napolikvartetten gjer at eg kjem til kort, fordi det er så vanskeleg å forklare kvifor ein roman om oppveksten til ei heilt enkel jente frå Napoli skal vere så veldig fengande. Les du bakpå kan du få assosiasjonar til Lucinda Riley og Kate Morton. Eg tenkte at no hadde det kome endå ei slik boka då eg las bakpå den første. Berre på nynorsk sjølvsagt.

Alle har vel hatt den kjensla av at dei synst noko er heilt enormt bra, og så skal dei tilrå det vidare, men får liksom ikkje forklart kvifor. Og dermed blir den personen me tilrår dette for litt avventande og vil ikkje oppleve dette heilt spesielle. Somme gonger kan det vere bra at dei held seg borte, som når eg prøver å tilrå humorserien Jæren Rundt til folk som ikkje kjem frå Jæren og ikkje forstår humoren. Andre gonger, som når eg skal forklare kvifor Berlin er den hovudstaden eg liker best i Europa, blir eg nesten frustrert over at folk ikkje forstår. 

Eg skal prøve å auke forståinga for kvifor alle oppegåande personar som har fullført ungdomsskulen bør lese Napoli-kvatetten og kvifor dei bør lese den andre boka.

Generelt gjennomgåande i begge romanane er det enormt mykje vekt på relasjonar, og då er det ikkje berre forelsking og kjærleik og kliss og klass, men rett og slett relasjonar mellom familiemedlemmar, mellom vener og veninner og ikkje minst mellom familiar. Romanene fortel om spenningar, usemje og korrupsjon, men den fortel òg om tette band og viljestyrke. Midt oppi alt står hovudpersonen Elena Greco som òg blir kalla Veslelena og Lenú. Det er ho som fortel historia. Dette fører òg til at den relasjonen det handlar mest om er relasjonen hennar til Raffaella Cerullo som alle i bydelen kallar Lina og som Lenú kallar Lila. Relasjonen mellom Lenú og Lila vekslar mellom å vere veldig sterk i periodar, medan andre gonger kan det knapt kallast for ein relasjon.

Det er her heile forteljinga har ein stor styrke. Lenú veit aldri kor ho har Lila. Plutseleg er dei bestevener, og plutseleg er dei nesten fiendar. Det vekslar raskt. Akkurat som at Lenú heile tida er usikker på alt rundt Lila er lesaren òg det. Me får delta i relasjonen og er sjølv redde for kva Lila kan få seg til å seie og gjere. Andre gonger er med imponerte tilskodarar til kva Lila får til og korleis ho oppfører seg. Veremåten til Lila vekslar i takt med forteljinga og humøret til Lenú, og sjølvsagt vekslar det i takt med kjenslene til lesaren. Du kan ikkje føreseie noko  slik som i mange andre bøker, og det er noko av magien. Det som skjer har utfall på ein måte du ikkje kan tenkje deg til.

Samstundes har du miljøet i bydelen. Det er heilt utruleg mange karakterar, og difor hjelper oversikten i starten av romanen med å sortere litt. Familien Peluso, familien Cerullo, familien Greco, familien Caracci, familien Cappuccio, familien Sarratore, familien Scanno, familien Solara og familien Spagnuolo. Desse er det best du held styr på. For kvar familie er ca. to barn å halde styr på som Lenú fortel om, med nokre få unntak. Når alle desse barna i tillegg byrjar å gifte og forlove seg med kvarandre blir det endå meir avansert, men ein kjem inni det, og midt oppi alt handlar det om relasjonane mellom desse familiane. Kaoset lesaren føler på reflekterer litt av kaoset i bydelen.

(OBS! Spoilarar frå no av)

Når andre bok, Historia om det nye namnet, byrjar, er bryllaupet til Raffaella Cerullo (Lila) og Stefano Caracci akkurat ferdig. Stefano Caracci er sonen til avdøde Don Achille Caracci som tidlegare skremte heile bydelen. Utan å nenmne for mykje er ikkje slutten på første roman lukkeleg, og andre roman startar på same måte. Ekteskapet mellom Lila og Stefano får ein vanskeleg start. Etter ei lukkeleg forlovingstid er mykje endra. For det første er det stadig eit spørsmål om kor tid Lila skal få barn, noko ho eigentleg ikkje vil ha. For det andre er Stefano valdeleg mot Lila. Det i seg sjølv var ikkje veldig uvanleg på den tida vart det forklart i bøkene. Det var heller normalt, men reaksjonane til Lila på kva som skjer gjer at det er vanskeleg å sjå korleis det går. For det tredje har Stefano og broren til Lila, Rino, inngått ein handelsavtale med Solara-brødrene som Lila ikkje kan fordra. På toppen av alt er Rino forlova med systera til Stefano og svigerinna til Lila, Pinuccia Caracci. Men dette er berre omstenda til Lila, som Lenú i byrjinga av boka ikkje oppsøker så mykje.

Sjølv er ho saman med Antonio Capuccio som ho eigentleg ikkje er forelska i. Ho liker spenninga ved det, men ikkje så mykje meir. I tillegg kontrolerer Antonio stadig at ho ikkje er saman med Nino Saratorre, den tidlegare naboen og sonen til Donato Saratorre som var elskaren til Antonios mor. Ja, dette er avansert, så de får sjå om de heng med i svingane. Endå meir komplisert blir det av at Antonio har rett i at Lenú er forelska i Nino, men Nino har allereie kjærast, og ho er dottera til Lenús lærar.

Alt i alt startar boka kaotisk, like kaotisk som det høyres ut som. Det kan verke som eit trøytande kjærleiksdrama, men språket er så godt at det er meir enn det. I tillegg kjem skulegangen til Lenú. Skal ho halde fram med å gå på skulen og satse der, eller skal ho gjere det ein ventar av folk som kjem frå bydelen hennar: Gifte seg med ein av gutane i nabolaget og jobbe i ei lokal bedrift? Spenninga aukar yttarlegare når Lenú blir med Lila, Stefano, Rino, Pinuzzia og mor til Lila og Rino, Nunzia, til øya Ischia. Her møter dei Nino Saratorre noko som utgjer vendepunktet i heile historia, men kanskje ikkje slik ein skulle tru.

Når eg skriv hendinga ned og skriv om boka, forstår eg kor platt det høyres ut, kjedeleg det høyres ut. Eg trur det er fordi berre dei som set seg ned og les Napoli-kvartetten kan forstå magien bak. Nokre seier at dei las dei første femti sidene i den første boka, men at det ikkje fenga og difor las dei ikkje vidare. Eg kan vere samd i at dei første femti sidene ikkje dei beste. Det gjekk litt trått for meg òg då, og eg tenkte: “Er det DETTE alle har snakka om?” Men så les du dei femti neste, og så les du dei hundre neste på same tida som du las femti og plutseleg er du heilt inni historia og miljøet. Det er som når du møter ein ny person. Det er kanskje ikkje heilt klikk i byrjinga og du tenkjer: “Nei, dette blir nok ikkje så mykje meir enn at me har felles kjente”. Men så oppdager du nye sider ved personen og blir kjent med han eller henne, og plutseleg kan du ikkje sjå føre deg livet utan.

Eg jobbar på bokhandel, og noko mange er skeptiske til ved bøkene er målforma. “Åja, er den på nynorsk. Då trur eg at eg droppar det. Har du noko liknande på bokmål?” Nei, eg har ikkje noko liknande på bokmål, og i tillegg er nynorsken så “enkel” at det er heilt forståeleg for alle. Om du ikkje forstår nynorsken i Ferrantes bøker kan du ikkje norsk. Det er fleire eg har høyrt seie at dei eigentleg synst nynorsk er vanskeleg å lese, men når dei les Napoli-kvartetten gløymer dei kva målform det er skrive på. Det er slik det skal vere! Å seie at nynorsken er “enkel” er likevel vanskeleg for meg, for bøkene er skrivne på nynorsk slik nynorsk skal vere: Like uanstrengt som bokmål.

Eg gler meg til Dei som flyktar og dei som blir igjen kjem ut i mars, samstundes som eg gruar meg til å vere over halvvegs i denne serien. Det blir trist å seie farvel til karakterane. Eg håpar berre eg kan ta farvel med dei og vite at dei er lukkelege, men det er ikkje sikkert.

Eksemplaret av Historia om det nye namnet har eg fått av Det Norske Samlaget.

Hausten

IMG_0491

© Mai Lene

Bilete teke med iPhone

Oslo oktober 2015

Les no: Our Kids – The American Dream in Crisis av Robert D. Putnam

Vil lese snart: Berlin Noir av Philip Kerr og Historia om det nye namnet av Elena Ferrante

Gler meg til: Jul, at det blir like fint haustvêr som det var førre veke, helga

Ja, eg lever framleis.

Kvifor Anders Anundsen burde lese science fiction

Science Fiction er ein sjager som dei siste åra har blitt meir og meir populær, blant anna gjennom The Hunger Games og Divergent. Likevel veit eg ikkje kor nøye Anders Anundsen og statssekretærane har lese bøkene, men noko av tematikken bør dei få med seg.

For ikkje mange år sidan var fantasy ein veldig populær sjanger Harry Potter-serien vart avlasta av Twilight-serien, og Beautiful Creatures vart ein hit både som serie og bok. Trass i desse populære seriane kom science fiction-bølgja med The Hunger Games og Divergent. Både Science Fiction-sjangeren og Fantasy-sjangeren har det til felles at verda som blir skildra er annleis enn vår. Likevel er det skilnadar. Fantasy har ikkje forankring i røynda og er difor ikkje mogleg, medan science fiction er forankra i vitskap og difor kan vere mogleg. Innanfor science fiction-sjangeren har ein dystopisjangeren, som er den mest relevante for dette innlegget. Ein dystopi er i følgje Dag Einar Thoresen ved høgskulen i Buskerud og Vestfold “oppdiktet, fremtidig skrekksamfunn, skildring av et samfunn hvor dårlige krefter har fått overtaket, for eksempel i form av diktatur, kriminalitet eller miljøsammenbrudd.”

Så kvifor er dette ein sjanger nettopp Anders Anundsen burde lese? Eg er samd i at ein minister kanskje ikkje burde sitje med ei bok i fanget heile dagen. Det som er viktig er kva bøkene formidlar. Ein skulle kanskje tru at landet Panem (The Hunger Games) eller den Chicago-byen Veronica Roth skildrar er veldig langt frå røynda. Dessverre kan populariteten til romanane vitne om noko anna òg: Det er lett å kjenne igjen parallellar til samfunnet me lever i.

Eit veldig framtredande trekk ved fleire dystopiar er korleis leiarane veit alt om kvar enkelt. Innbyggjarane får aldri vere fred, aldri vere for seg sjølv og aldri snakke fritt. Dei lever under konstant overvaking, og det kan samlast inn store mengder data frå innbyggjarane. Eit anna trekk er korleis samfunna nærast er politistatar. Lovas lange arm er aldri langt borte. Resultatet i alle dystopiane er eit samfunn med lite tillit kor innbyggjarane lever i konstant frykt for å gjere noko gale. Eit døme er Katniss som etter dødslekene ikkje kan gå eit einaste steg utan at President Snow overvaker henne. Eit anna døme er Tris i Divergent-serien som må velje ei framtid ut frå ein personlegdomstest, og om ho ikkje passar inn i eitt av fem alternativ er ho ein avvikar. Resultatet av testen blir ikkje akkurat skjult for leiarane, og dei liker ikkje avvikarar. Eit tredje døme er Cassia og familien i Matched-serien (Condie, Ally) som på tur må sove med eit band framfor auga som fangar draumane. Det er nok av det meir overnaturlege slaget, men det viser likevel ein stat som vil kontrollere det meste. Spørsmålet dei fleste kanskje stiller seg er kor eg vil hen.

Etter at terrorfaren vart oppgradert har politiet i Noreg vore “midlertidig væpna”. Dette har justisdepartementet kunna bestemme utan Stortinget. Eg har til ei viss grad forståing for at politiet vil ha dette for å kjenne seg trygge, og for at samfunnet skal vere trygt, men likevel er eg skeptisk. Andre debattar handlar om lagring av stordata. PST vil bruke same system som NSA (National Security Agency) i USA for å til dømes lagre bileta våre frå sosiale media, Facebook- og Twitter-beskjedar, epostane våre, kva sider me surfer på og kva me søker på. Anders Anundsen, som høyrer til eit parti som utanfor regjeringa var skeptiske til DLD (Datalagringsdirektivet), seier at han vil halde døra på gløtt for denne ordninga. Er dette ok, sjølv om kanskje aukar tryggleiken vår? Er dette verkeleg noko me kan gjere etter EMK artikkel 8 om rett til respekt for privatlivet?

Eit samfunn bør byggje på tillit, ikkje berre mellom innbyggjarane, men òg i mellom innbyggjarane og staten. Anders Anundsen har den fine tittelen Justis- og beredskapsminister, og han har ein vanskeleg jobb når han skal vege omsyn opp mot kvarandre. Tryggleik eller privatliv? Likevel bør han tenkje på at tillit òg skaper tryggleik. Me skal ha ein god beredskap som er klar om det skal skje noko, men me skal òg kunne ha privatliv utan at staten skal vite alt om oss.

No forstår du kanskje kor eg vil. Det er klart at skrekksamfunna Suzanne Collins, Veronica Roth, Ally Condie, Torborg Igland og Arnulf Hestveen skildrar ikkje er det samfunnet me vil få i Noreg med væpna politi og lagring av stordata. Eg samanliknar absolutt ikkje politiet i Noreg med “the peacekeepers” i The Hunger Games. Men eg synst at science fiction-sjangeren, og særleg desse dystopiane, seier noko veldig grunnleggjande om tillit og korleis overvaking gjer at denne tilliten blir borte. Eg tenkjer òg på Divergent-serien kor avvikarar blir sett ned på. Kva med dei som er avvikarar i Noreg som kanskje ikkje oppfører seg heitl etter skjemaet? Kan eit overvakingssamfunn gjere det vanskelegare for desse til dømes? Det er ei rekke problemstillingar knytt til dette, og dystopiane set ord på dei. Versågod, Anders Anundsen, les!

Kreta – del ein av ein om ein fin tur

Heihei! Håpar alle har ein fin sommar. Mange har vel så vidt fått byrja ferien sin medan eg har vore på ei utandlandsreise og ein festival allereie. Det eg eigentleg tenkte var å skrive eit innlegg om utanlandsreisa. Denne sommaren var det Kreta som stod for tur. Det er vel litt klisjé å legge ut bilete og fortelje om kor me har vore og kva som var kjekt og ikkje fullt så kjekt og så vidare. Derfor har eg tenkt å gjere det. Det enklaste er ofte det beste. Men på slutten må eg legge inn litt ekstra. Du tenkte kanskje: “Kreta, er ikkje det i Hellas?”. Ti poeng til dine geografikunnskaper, og endå ti poeng om du tenkte på eurokrisa. Me såg svært lite til den, men eg kan jo fortelje om det litle me såg og opplevde rundt dette. Elles tek eg det berre systematisk nedover.

Turen – Som sagt, turen gjekk til Kreta. Eg har ikkje noko tal på turistar til dei greske øyene, men denne er nok den mest populære. Dei fleste norske turistane kjenner til vestkysten av Øya kor Chania ligg. Det er her det går flest charter-turar til. Me tenkte: “Kvifor ikkje gjere det vanskeleg å reise til austkysten med tre fly, to mellomlandingar og berre gjere noko ingen andre gjer?” Neidå, ikkje akkurat det, men me har sett litt på det, og austkysten er nok den sida av øya kor det er mest å gjere utanom å sole seg på stranda og vere på hotellet. På austkysten av Kreta er det litt meir å finne på. Blant anna er det kot veg for å besøke Spinalonga som Victoria Hislop skriv om i Øya. Me reiste til Heraklion flyplass via København og Athen.

Hotellet – Me budde på eit hotell kalla Candia Park Village. Det låg ca. ein time frå flyplassen i Heraklion og fire kilometer frå næraste by, Agios Nikolaos. Det vart utforma som ein gresk landsby – litt Kardemommeby-preg – og på området var det ein restaurant, ein taverna, ein supermarknad, ein butikk, ein bar, ein kaffibar, basseng og eit meget kult klokketårn. Hotellet låg rett ved havet og hadde ei eiga strand for gjester. Sidan hotellet var bygga opp som ein liten by, hadde gatene namn etter greske øyer. Me budde til dømes i gata Patmos.

Agios Nikolaos – Agios Nikolaos var den byen som låg nærast hotellet. Sentrum var berre fire kilometer i frå, og det gjekk både buss og taxi inn til sentrum. Heilt ærleg var det ikkje veldig mykje å sjå. Det var mogleg å gå langs hamna, sette seg ned og ta ein is. I tillegg var det ei gågate med fleire turistbutikkar og eit fiskespa. Fiskespa er tilrådd. Det kitla heilt forferdeleg i byrjinga, men var veldig deilig etterpå. Utvalt i butikkane varierte veldig. I nokre var det handlaga treverk. I andre var det heilt vanlege turistvarer, som til dømes tskjorter, vesker, sekkar, hattar, sko og billege piratkopiar av selfiestenger og andre elektroniske dupedittar.

Turen til Spinalonga – Me klarte å kome oss med ein tur med Apollo, sjølv om me ikkje reiste med Apollo. Det var veldig greitt, for då betalte me for båttur med mat og guida tur på øya. På veg bort stoppa me ved ei øy og bada i havet før me reiste vidare. Den stemninga som var på Spinalonga var heilt spesiell. Det er mange hundre år med historie, ikkje berre om dei spedalske, men òg om venetianarane og tyrkarane. Og det er spor i frå alt! Guiden sa noko som eg beit meg merke i, og det var at det beste for dei spedalske kanskje var å berre vere ute på øya. Der kunne dei leve normalt utan fare for å smitte nokon. Mange gifta seg og fekk barn til og med, og fleire døydde av alderdom heller enn sjukdommen. Samstundes er det noko som skrik inni meg at det er urettferdig å isolere menneske berre fordi dei er sjuke. Det er på mange måtar ei nedgradering av menneskeverdet. Eg tilrår alle som er på Kreta å reise til Spinalonga. Det er utruleg spesielt.

Turen til Kritsa – Kritsa er ein lite småby ca. 15 minutt frå Agios Nikolaos med buss. Me køyrte med taxi frå hotellet etter at taxisjåføren overtalte oss til at det ikkje var mykje dyrare enn å ta taxi til Agios Nikolaos og buss derifrå. Taxituren skulle bli veldig inbringande fann me ut etterkvart, noko eg kjem tilbake til. Sjølve byen Kritsa er mest kjent for handverk som til dømes dukar, tre og andre handlaga saker. i tillegg selte dei masse olivenolje, smykker, øyredobbar og hårpynt. Hovudsakleg var det damer som stod og selte. Me var der tidleg på morgonen sidan me hadde høyrt at det var færre turistar på den tida enn midt på dagen. Det var i alle fall få andre der då me kom til småbyen. Butikkane låg bortigjennom i ei heilt passe lang gate med lite trafikk. Eg trur me gjorde lurt i gå igjennom heile gata først og heller stikke innom etterpå. Nokre britar me såg storhandla i første butikk og vart mast på i nesten samtlege butikkar etterpå. Me handla òg mykje i same butikk, men me hadde ein oversikt. Nokre av damene vart litt sure då me ikkje ville handle, og ei herma til og med etter oss. Uansett var det ein koseleg tur, og dei hadde ein veldig ok restaurant der med god is.

Krisa – Me reiste ned før alt starta skikkeleg. Me var klar over situasjonen og ein mogleg Grexit, og fristen for å betale låna til ECB og IMF var den dagen me reiste heim. Likevel merka me lite til det. Men tilbake til taxi-turen til Kritsa som eg nemnte. Det var same dagen eller dagen etter at statsminister Alexis Tsipras offentleggjorde at det skulle vere folkavstemming om krava EU hadde til Hellas. Taxi-sjåføren var opprørt, men tydeleg engasjert. “Tyskland har starta to verdskrigar før. No vil dei starte ein økonomisk krig. Okay?” Han fortalte at grekarane jobba, betalte skatt og alt gjekk til å betale ned låna og tilfredsstille EU. Sjølv hadde han ikkje hatt ferie meir enn tre dagar i strekk i heile arbeidslivet sitt og var frustrert over at alt slite førte til veldig lite. “I folkeavstemminga skal me seie eit rungande nei til Tyskland, akkurat som då me sa nei i 1940.” Han fortalte at for han var det det same om venstresida eller høgresida styrte berre dei sa nei til det EU ville. “På byrjinga av 2000-talet berre innførte regjeringa Euro, utan å spørre oss. Me hadde ikkje noko me skulle ha sagt. No vil me seie i frå. Okay?” Han fortalte vidare at det var mykje mindre turisme enn vanleg. I følgje han åtvara tyske og franske aviser mot å reise til Hellas. Òg i Kritsa merka me at det var få folk, og ei av kinnene sa gjentekne gonger: “It’s crises. It’s crises”. Det er forståeleg at dei er frustrerte. Dei føler at det er dei som får svi for alt som skjer. Europeisk storpolitikk rammar fort mange, til og med dei enkelte personar på Kreta. Dei merkar at uansett kva dei gjer får dei lite igjen for det. Når til og med turismen på sommaren sviktar har det mykje å seie for den lokale befolkninga. Eg synst det er vanskeleg å ta eit standpunkt i denne saka, fordi det er så utruleg masse. Skal tyskarane stadig betale meir for at Hellas skal kunne overleve? Skal litt av gjeldast slettast for at den greske befolkninga skal få det betre? Økonomen Thomas Piketty føreslo å kute 55% av gjelda slik blant anna Hellas gjorde for Tyskland etter andre verdskrig. Skal dei godta litt verre pensjonsordningar og at pensjonsalderen blir heva til 67 år innan 2022? Eg synst det høyres rimeleg ut, men det er vanskeleg å ta frå nokon eit gode dei allereie har.

Noko av det eg kanskje synst var verst med heile reisa var å vite at medan eg låg og koste meg i Middelhavet, er det fleire tysen som har drukna der berre i år. Sommaren er høgsesong for flyktningar å reise over, og særleg folk frå Syria og Eritrea bruker denne måten for å komme inn i Europa. Medan andre kjempar langt ute på havet i små båtar ligg eg i bikini og solar meg ved same hav og nyter varmen. Eg tenkte på det medan eg var der. Og eg tenkte òg på at alt henger saman med alt.  Mange er redde for at flyktningane skal kome til Hellas og ta jobbane i frå innbyggjarane. Dette skrekkscenarioet gjer at fleire vender seg til det fascistiske partiet Gyldent Daggry. Dette veit eg ikkje om gjaldt taxi-sjåføren me sat på med. Då me sa: “Det kjem mange flyktningar til Hellas” var det einaste han sa: “Yes.”

Å redde verda

Førre veke avslutta eg The Adventures of Oliver Twist av Charles Dickens. På engelsk. KnøtCharles-Dickens-Four-Novels-The-Adventures-of-Oliver-Twist-or-The-Parish-Boys-Progress-A-Christmas-Carol-A...-Hardcover-L9781607103127tlita skrift og nesten 300 sider. Men eg vart ferdig. Det første ein legg merke til når ein les ei slik bok er den ekstreme forteljarevna til forfattaren.

“But tears were not the things to find their way to Mr. Bumbles soul; his heart was waterproof.”

Det er godt skrive, og sjølvsagt morosamt. Charles Dickens bruker verkeleg humor i skildringane av karakterane sine. ”

(…) replied Mr. Bumble fastening the strap of the leathern pocket-book: which like himself was very corpulent”.

Etter å ha oppdaga den fantastiske forteljarevna, går det raskt over til å tenkje over den tragiske historia. Kven snakkar for Oliver Twist? Kven stiller opp for han? Å sjå korleis barn vart behandla var vondt, og sjølv om eg kjenner historia, utborderer den gode forteljarevna til Charles Dickens dei fæle sidene endå meir. Han får fram gjennom dialogane alt det fæle det går an å tenkje om barn.

“I see no saving in parish children, not I; for they always cost more to keep than they’re worth.” (Mrs. Sowerbrry).

Eg trur me framleis har fleire av typen Oliver Twist i Noreg og i verda i dag. Kven er Oliver Twist i dag? Det tenkte eg på både medan eg las og etterpå. Er han eit av dei barna som veks opp utan foreldre? Er han eit av dei mange barna utsette for organisert kriminalitet (for det må ein jo kunne kalle Fagins verksemd?)? Er han eit løvetannbarn? Han klarte seg jo til slutt? Eg landa på at han kan representere så mange av desse. Han kan representere mange i samfunnet vårt i dag. Til slutt vart valet ein nokså overordna kategori: Ein stemmelaus. Det kan verke rart sidan det trass i alt gjekk så bra til slutt. Mr. Brownlow, Mrs. Maylie og Miss Rose Maylie var jo alle nokre som snakka for saka hans. Og det er kanskje poenget mitt òg. Han var stemmelaus, og då vart det nokre andre som brukte si stemme for å kjempe for han.

Uansett kor stor sosial mobilitet me har i Noreg, har me alltid nokon som ikkje når fram med stemma si. Me må innsjå at alle ikkje e rlike ressurssterke. Alle er ikkje like synlege. Mange skriv meir høglydt enn andre. Då er jobben for resten av oss å vere ei stemme for desse og løfte dei fram, akkurat som Mr. Brownlow og co. løfta Oliver Twist fram. Kva vil eg med dette våset? Kor vil eg? Eg veit nesten ikkje sjølv, men eg trur det har noko med overskrifta å gjere. “Å redde verda”. Det er eit litt hårete og ambisiøst mål. Eit superman-mål.

“Eg skal trass alt inn på juss og redde verda, så noko må eg jo jobbe”

Dette var meldinga eg sendte då eg vart spurt om å vere med på eit møte ein kveld. Ja, eg jobbar for å komme inn på juss, og det er kanskje heile dette innlegget handlar om. Eg vil inn på juss og redde verda. Eg vil gjere noko. Eg vil gjere noko for Oliver Twist.” Eg vil vere Mr. Brownlow og Miss Rose Maylie. Men korleis skal eg gjere det? Har eg nokon strategi som ingen andre har kome opp med endå? Nei men eg ber med meg noko ein av KrFU-venene mine sa på landsmøte for to veker sidan:

“Ein kan ikkje redde verda for alle, men ein kan redde verda for nokre”

Eg vil gjerne redde verda for dei eg kan, for det kan vere ein av mange saker for meg, men heile verda for den personen eg hjelper. 8.-10. mai var eg så heldig å få vere på KrFs landsmøte i Trondheim. Mitt viktigaste mål då eg sette meg på flyet i Stavanger fredags morgon var å få eit stortingsfleirtal for 10.000 syriske flyktningar. For å få til det måtte KrFs landsmøte stemme for resolusjonen til KrFU. Eg hadde eigentleg ikkje planar om å gå opp på talarstolen. Eg tenkte at det var mitt første landsmøte, at eg mest skulle observere, at eg berre var organisatorisk nestleiar i Rogaland KrFU. Då stunda for resolusjonsbehandlinga kom var eg framleis i tvil. Til slutt vart det til at eg retta skiltet i mitt i verda. Eg ville snakke. Og det gjorde eg. Det er sjeldan at eg har vore meir nervøs. Eg fomla litt med orda, og eg klarte til alt overmål å seie “nordområda” i staden for “nærområda”. Det viktigaste var at me fekk resolusjonen gjennom. Det vart stortingsfleirtal. Eit samla landsmøte stemte gjennom resolusjonen, til ståande applaus! Eg vart sitert i to avsier (“sjølvskryt kjem frå hjartet, men det er ikkje alltid like interessant å høyre på” – Frank Aarebrot). Poenget er at me oppnådde noko. Me redda verda for dei 10.000 syrarane som forhåpentlegvis får kome til Noreg (Stortingsfleirta – I’m watching you!). Det var i denne debatten sitatet ovanfor vart brukt. Ein kan ikkje redde verda for alle, men ein kan redde verda for nokre. Me redda verda for 10.000 stemmelause kvelden 8. mai. 10.000 Oliver Twist.

Eg håpar eg kjem inn på rettsvitskap (juss) på UiO til hausten. Eg håpar eg kan redde verda og vere ei stemme for dei stemmelause, først og fremst innanfor utlendingsrett eller flyktningrett. Eg håpar eg klarer å halde på engasjamentet mitt. Noko anna som blir spennande er at eg tek til som leiar i Oslo KrFU. Eg fekk eit “kick” etter landsmøte. Eller, så stort eit kick som det går an når du ligg sjuk i to omgangar etterpå. Det eg vil seie er at eg vart inspirert, og i kombinasjon med Oliver Twist vart resultatet dette innlegget.